Aanloop en oorzaken
Anne Frank werd in 1929 geboren in Frankfurt am Main. Toen de nazi’s in 1933 aan de macht kwamen, vertrok de Joodse familie Frank naar Amsterdam. Vader Otto had daar een bedrijf in geleermiddel voor jam.
Na de Duitse inval in 1940 golden steeds strengere maatregelen voor Joden: ze moesten een Jodenster dragen en mochten niet meer naar gewone scholen. Toen Annes zus Margot in juli 1942 een oproep kreeg voor een werkkamp, dook het gezin onder.
Wat er gebeurde
Het gezin verborg zich in het achterhuis van het bedrijfspand aan de Prinsengracht 263, achter een draaibare boekenkast. Later kwamen de familie Van Pels en tandarts Fritz Pfeffer erbij. Medewerkers als Miep Gies zorgden voor eten en nieuws.
Anne schreef in haar dagboek over het leven met acht mensen in een kleine ruimte, over haar ruzies, verliefdheid en dromen om schrijfster te worden. Op 4 augustus 1944 werden de onderduikers ontdekt en gearresteerd.
Via Westerbork en Auschwitz kwam Anne in Bergen-Belsen terecht, waar zij en Margot begin 1945 aan tyfus stierven. Alleen Otto overleefde. Miep Gies had het dagboek bewaard; in 1947 verscheen het als Het Achterhuis. Het is in meer dan zeventig talen vertaald.
Gevolgen
Otto Frank wilde het dagboek van zijn dochter delen. In 1947 verscheen Het Achterhuis in een kleine oplage. Via vertalingen, een toneelstuk en films werd het wereldberoemd. Het werd een van de meest gelezen boeken over de Tweede Wereldoorlog.
Op 3 mei 1960 ging het Achterhuis open als museum. Het Anne Frank Huis trekt meer dan een miljoen bezoekers per jaar, bijna negen op de tien uit het buitenland.
Andere perspectieven
Anne Frank is één van de ongeveer 102.000 Joden uit Nederland die werden vermoord. Haar verhaal is bekend omdat haar dagboek bewaard bleef, maar het staat voor de verhalen van al die anderen. Sommige historici waarschuwen dat de focus op Anne de indruk kan wekken dat onderduiken vaak lukte, terwijl de meeste Joden werden opgepakt.
Veelvoorkomende misverstanden
“Anne Frank stierf in Auschwitz.”
Anne werd via Westerbork naar Auschwitz gebracht, maar daarna overgeplaatst naar Bergen-Belsen in Duitsland. Daar stierf ze begin 1945, waarschijnlijk aan vlektyfus, kort na haar zus Margot.
“Het is zeker dat de onderduikers zijn verraden.”
Dat is lang gedacht, maar nooit bewezen. Onderzoek van de Anne Frank Stichting uit 2016 opperde dat de onderduikers ook bij toeval ontdekt kunnen zijn, bij een inval om een andere reden. Wat er precies gebeurde, is nog steeds niet zeker.
Hoe weten we dit?
Het belangrijkste bron is het dagboek zelf, met Annes eigen herschreven versie. Daarnaast zijn er verklaringen van de helpers, zoals Miep Gies, en van overlevenden die Anne in de kampen zagen. Onderzoekers hebben het handschrift en papier onderzocht en vastgesteld dat het dagboek echt is.
Wat merk je er nu nog van?
Het Anne Frank Huis aan de Prinsengracht laat de onderduikruimte zien, met de draaibare boekenkast. Het dagboek staat op de werelderfgoedlijst Memory of the World van UNESCO. Op scholen wordt het vaak gebruikt om over de Holocaust en over uitsluiting te praten.