Aanloop en oorzaken
In 1574 belegerden Spaanse troepen de stad Leiden. Willem van Oranje zocht een manier om de druk op Holland te verlichten. Zijn broer Lodewijk van Nassau verzamelde in Duitsland een huurlingenleger.
Lodewijk wilde via de Maas naar het zuiden trekken en zo Spaanse troepen uit Holland weglokken. Een Spaans leger onder Sancho Dávila trok hem tegemoet en sneed hem de weg af bij Mook, ten zuiden van Nijmegen.
Wat er gebeurde
Op 14 april 1574 kwam het op de heide bij Mook tot een slag. Het leger van de opstandelingen werd verslagen. Lodewijk en zijn broer Hendrik van Nassau sneuvelden. Hun lichamen zijn nooit gevonden.
Voor Willem van Oranje was het een zware klap. Hij verloor twee broers en een leger. Wel had de veldtocht Spaanse troepen tijdelijk van Leiden weggetrokken.
Leiden hield stand. Door dijken door te steken kon een vloot van geuzen de stad over het water bereiken. Op 3 oktober 1574 werd Leiden ontzet, wat de stad nog altijd viert. Mook ligt tegenwoordig in de Limburgse gemeente Mook en Middelaar.
Gevolgen
Kort na hun overwinning sloegen de Spaanse soldaten aan het muiten. Ze hadden al lang geen soldij gekregen en trokken naar Antwerpen om hun geld op te eisen. Daardoor kon Spanje zijn overwinning niet meteen benutten.
Van de vijf broers van Nassau waren er nu drie gesneuveld in de Opstand: Adolf in 1568, Lodewijk en Hendrik in 1574. Alleen Willem en Jan waren nog over. De leiding van de Opstand rustte daarmee nog meer op Willem zelf.
Andere perspectieven
De slag laat zien hoe de oorlog in deze jaren werd gevoerd: met huurlingen die vochten voor geld en soms aan het muiten sloegen als het niet kwam, aan beide kanten. Voor de bewoners van Mook en omgeving betekende de doortocht van zulke legers plundering en geweld, wie er ook won.
Veelvoorkomende misverstanden
“Na Mook was de Opstand verloren.”
Het was een zware nederlaag, maar Holland en Zeeland hielden stand. Nog datzelfde jaar werd Leiden ontzet, en in 1576 sloten bijna alle gewesten de Pacificatie van Gent, om samen de Spaanse troepen het land uit te krijgen.
“Lodewijk en Hendrik zijn bij Mook begraven.”
Hun lichamen zijn nooit gevonden. Misschien kwamen ze in een massagraf terecht, of verdwenen ze in het moeras. Er is dus geen graf.
Hoe weten we dit?
Er zijn brieven en verslagen van beide kanten, onder meer van Spaanse bevelhebbers en van Oranje. Ook in plaatselijke kronieken uit die tijd wordt de slag genoemd. Over de precieze plek van de gevechten en het lot van de broers zijn de bronnen het niet eens.
Wat merk je er nu nog van?
In de kerk van Heumen hangt sinds 1891 een gedenksteen voor de slag. Op het plein voor het raadhuis van Mook staat een kunstwerk van Lodewijk en Hendrik van Nassau. De Mookerheide is nu een natuurgebied.