Aanloop en oorzaken
Willibrord werd rond 658 geboren in Northumbria, in Noord-Engeland. Hij groeide op in een klooster en studeerde later twaalf jaar in Ierland. Engelse en Ierse monniken wilden de Germaanse volken op het vasteland bekeren, met wie zij zich verwant voelden.
De Friezen hielden vast aan hun eigen goden. Na de overwinning van de Franken op Radboud rond 690 was er in het rivierengebied ruimte voor missionarissen, onder bescherming van de Frankische hofmeier Pippijn II.
Wat er gebeurde
In 690 kwam Willibrord met elf metgezellen naar het vasteland. Met steun van Pippijn begon hij te preken onder de Friezen. In 695 wijdde paus Sergius I hem in Rome tot aartsbisschop van de Friezen. Hij kreeg daarbij de naam Clemens.
Willibrord vestigde zijn zetel in Utrecht, waar hij kerken liet bouwen. In 698 stichtte hij een klooster in Echternach, in het huidige Luxemburg. Toen Radboud na 714 terugsloeg, moest hij Utrecht tijdelijk verlaten. Daarna hervatte hij zijn werk.
Willibrord stierf in 739 in Echternach en werd daar begraven. Hij geldt als de grondlegger van het bisdom Utrecht en als de apostel van de Nederlanden. In Echternach wordt nog jaarlijks een springprocessie te zijner ere gehouden.
Gevolgen
Willibrord legde de basis voor de kerk in de Nederlanden. Utrecht werd het centrum van een bisdom dat eeuwenlang het grootste deel van het huidige Nederland omvatte. Hij kreeg ook land en kerken, onder meer in Susteren, Boxtel en Hilvarenbeek.
Willibrord werkte nauw samen met de Frankische machthebbers. Zijn missie was ook een manier om de Friezen in het Frankische rijk op te nemen. Dat leidde in 722 tot een breuk met Bonifatius, die vond dat Willibrord te veel op de Franken leunde.
Andere perspectieven
Voor de Friezen betekende de komst van Willibrord dat hun heilige plaatsen werden aangevallen. Volgens de verhalen vernielde hij een afgodsbeeld op Walcheren en vergreep hij zich aan een heilige bron en heilig vee op Fositesland, waarschijnlijk Helgoland. Voor de Friezen was dat heiligschennis.
Willibrord werkte niet alleen. Hij kwam met elf metgezellen, en later hielpen andere Engelse en Ierse monniken mee. Bekering ging vaak van boven naar beneden: eerst werden de leiders gedoopt, daarna volgde het volk.
Veelvoorkomende misverstanden
“Willibrord bekeerde in korte tijd de Nederlanden.”
Bekering ging langzaam. Toen Radboud in 714 terugsloeg, werd veel van Willibrords werk in Utrecht vernield. Het noorden van Friesland bleef nog lang heidens; Bonifatius werd daar in 754 vermoord.
“Willibrord was bisschop van Utrecht.”
Hij werd in 695 aartsbisschop van de Friezen, met Utrecht als zetel. De titel bisschop van Utrecht kwam pas later. Hij gebruikte bovendien zelden de naam Clemens, die de paus hem gaf.
Hoe weten we dit?
Willibrords leven werd rond 796 beschreven door Alcuinus, een geleerde aan het hof van Karel de Grote. Er zijn ook oorkonden van schenkingen bewaard. In een kalender uit zijn klooster in Echternach staat een aantekening die waarschijnlijk door Willibrord zelf is geschreven, over zijn komst naar het vasteland en zijn wijding.
Wat merk je er nu nog van?
In Echternach wordt elk jaar op Pinksterdinsdag een springprocessie gehouden ter ere van Willibrord. Sinds 2010 staat die op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed. In Utrecht staat op het Janskerkhof een ruiterstandbeeld van hem. Veel kerken in Nederland zijn naar hem genoemd, en hij is de patroonheilige van Nederland en Luxemburg.