Aanloop en oorzaken
Bonifatius heette eigenlijk Winfried en werd rond 675 geboren in Wessex, in Zuid-Engeland. Na een loopbaan als monnik vertrok hij naar het vasteland om heidenen te bekeren. Een eerste poging bij de Friezen in 716 mislukte door de oorlog tussen Radboud en de Franken.
Daarna werkte hij enkele jaren met Willibrord in Utrecht. Later bekeerde en organiseerde hij grote delen van Duitsland. Hij stichtte bisdommen en kloosters, waaronder Fulda, en werd aartsbisschop van Mainz.
Wat er gebeurde
Op hoge leeftijd keerde Bonifatius terug naar Friesland, waar het noordelijke deel nog niet bekeerd was. Hij trok met een groep metgezellen door het land en doopte veel mensen.
Op 5 juni 754 wachtte hij bij Dokkum op nieuwe dopelingen. Een gewapende groep Friezen viel het kamp aan en doodde Bonifatius en ongeveer vijftig metgezellen. Volgens de overlevering probeerde hij zich met een boek te beschermen. In Fulda wordt een boek met snijsporen bewaard dat met dit verhaal wordt verbonden.
Zijn lichaam werd naar Fulda gebracht en daar begraven. Bonifatius werd snel als martelaar vereerd. In Dokkum herinneren een kapel en een bron aan hem.
Gevolgen
Na de moord trokken christelijke Friezen en Franken het gebied in om wraak te nemen. Daarna ging de kerstening van het noorden verder. Rond 785, onder Karel de Grote, was ook het laatste vrije Friese gebied onderworpen.
Utrecht, Mainz en Fulda wilden allemaal de rustplaats van Bonifatius hebben, omdat zijn graf een bedevaartsoord zou worden. Fulda kreeg hem. In Duitsland wordt hij de apostel van de Duitsers genoemd.
Andere perspectieven
Voor de Friezen was Bonifatius een vertegenwoordiger van de Frankische overheersing. Waar hij kwam, werden heilige bomen en plaatsen vernield. In 723 had hij in Hessen een heilige eik van de god Donar omgehakt, om te laten zien dat hun goden machteloos waren.
Volgens zijn levensbeschrijving verlangde Bonifatius naar de martelaarsdood. Hij zou al een linnen doek in zijn boekenkist hebben gelegd om er na zijn dood in te worden gewikkeld. Voor de kerk maakte zijn dood hem tot een held.
Veelvoorkomende misverstanden
“Bonifatius werd vermoord omdat hij christen was.”
Volgens de oudste levensbeschrijving waren de aanvallers vooral uit op buit. Ze dachten dat de kisten van de missionarissen vol goud en zilver zaten. Toen ze alleen boeken vonden, gooiden ze die weg.
“Bonifatius verdedigde zich met een bijbel.”
Dat verhaal staat niet in de oudste levensbeschrijving. Het boek met sporen van zwaardslagen dat met hem in verband wordt gebracht, is geen bijbel, maar een verzameling theologische teksten.
Hoe weten we dit?
De belangrijkste bron is de levensbeschrijving door Willibald, geschreven ongeveer dertien jaar na de moord. Er zijn ook veel brieven van Bonifatius zelf bewaard, aan de paus, aan vorsten en aan vrienden. Daaruit blijkt hoe hij werkte en met wie hij ruzie had.
Wat merk je er nu nog van?
In Dokkum staan een Bonifatiuskapel en de Bonifatiusbron, en er is jaarlijks een bedevaart. In Fulda ligt hij begraven in de dom. Veel kerken, scholen en verenigingen in Nederland en Duitsland zijn naar hem genoemd.