Aanloop en oorzaken
Na de zelfmoord van Hitler werd grootadmiraal Karl Dönitz staatshoofd. Hij probeerde de oorlog in het westen te beëindigen en tegelijk zo veel mogelijk soldaten en vluchtelingen uit het oosten naar het westen te laten ontkomen.
Op 4 mei capituleerden de Duitse troepen in Noordwest-Duitsland, Nederland en Denemarken op de Lüneburger Heide tegenover Montgomery. Op 5 mei volgde overleg in Wageningen over de uitvoering voor Nederland.
Wat er gebeurde
In de nacht van 6 op 7 mei tekende generaal Alfred Jodl in Reims de onvoorwaardelijke capitulatie van alle Duitse strijdkrachten. Die ging in op 8 mei om 23.01 uur Midden-Europese tijd.
Stalin wilde dat de overgave ook in Berlijn en tegenover een Sovjetbevelhebber werd getekend. In de nacht van 8 op 9 mei tekende veldmaarschalk Wilhelm Keitel daarom in Berlijn-Karlshorst opnieuw. In Moskou was het toen al 9 mei.
In het Westen werd 8 mei Victory in Europe Day, in de Sovjet-Unie werd 9 mei de Dag van de Overwinning. Niet overal stopten de gevechten direct: in Praag werd nog tot 9 mei gevochten.
Gevolgen
Duitsland werd verdeeld in vier bezettingszones. Op de conferentie van Potsdam spraken de overwinnaars af dat het land moest worden ontwapend en ontnazificeerd. De oostgrens schoof naar het westen, en miljoenen Duitsers werden uit Oost-Europa verdreven.
Voor Nederland eindigde de bezetting. De regering keerde terug, en er begon een periode van wederopbouw, maar ook van afrekening met collaborateurs.
Andere perspectieven
Voor miljoenen mensen was het einde van de oorlog geen moment van alleen vreugde. Duitsers moesten afrekenen met verwoeste steden, vlucht en verdrijving. Op Texel duurde een opstand van Georgische soldaten tegen hun Duitse bevelhebbers nog tot 20 mei. In Algerije sloeg het Franse leger op 8 mei 1945 bij Sétif demonstraties voor onafhankelijkheid neer. Daarbij kwamen duizenden Algerijnen om; de schattingen lopen sterk uiteen.
Veelvoorkomende misverstanden
“Op 5 mei 1945 werd in Wageningen de capitulatie getekend.”
De Duitse troepen in Nederland hadden zich al op 4 mei op de Lüneburger Heide overgegeven. Op 5 mei besprak de Canadese generaal Foulkes in Hotel De Wereld in Wageningen met de Duitse bevelhebber Blaskowitz hoe de overgave werd uitgevoerd. Het document werd een dag later ondertekend.
“Op 5 mei was het overal feest en voorbij.”
In Amsterdam schoten Duitse militairen op 7 mei nog op een feestende menigte op de Dam, waarbij doden vielen. Op Texel duurde de strijd met opstandige Georgische soldaten tot 20 mei.
Hoe weten we dit?
De capitulatiedocumenten zijn bewaard, net als foto’s en filmbeelden van de ondertekeningen en de feesten. Veel Nederlanders schreven in dagboeken over de bevrijding.
Wat merk je er nu nog van?
Op 4 mei herdenkt Nederland de doden, en op 5 mei viert het de bevrijding. Elk vijfde jaar is 5 mei voor iedereen een vrije dag. In Wageningen is Hotel De Wereld nog steeds het middelpunt van de bevrijdingsfeesten.