Aanloop en oorzaken
Begin 1945 stond het Rode Leger aan de Oder, zo’n 70 kilometer van Berlijn. De westelijke geallieerden staken in maart de Rijn over, maar lieten Berlijn aan de Sovjet-Unie over. Stalin wilde de hoofdstad snel en als eerste innemen.
Hitler verbleef in de Führerbunker onder de Rijkskanselarij. Voor de verdediging werden naast het leger ook oudere mannen van de Volkssturm en jongens van de Hitlerjugend ingezet.
Wat er gebeurde
Op 16 april begon de aanval. Op de Seelower Hoogten boden de Duitsers dagenlang hevig verzet. Daarna omsingelden de legers van Zjoekov en Konev de stad.
Vanaf 21 april lag Berlijn onder artillerievuur en werd er van straat tot straat gevochten. Op 30 april pleegde Hitler zelfmoord in zijn bunker. Dezelfde dag drongen Sovjettroepen de Rijksdag binnen.
Op 2 mei gaf generaal Helmuth Weidling het garnizoen van Berlijn over. Een foto van een soldaat die de rode vlag op de Rijksdag plaatst, werd wereldberoemd. De foto werd later deels nagespeeld en bewerkt.
Gevolgen
Berlijn werd verdeeld in vier sectoren: een Amerikaanse, een Britse, een Franse en een Sovjetsector. Zo werd de stad het brandpunt van de Koude Oorlog, met de blokkade van 1948 en de Muur vanaf 1961.
Ook Duitsland zelf werd verdeeld, en in 1949 ontstonden de Bondsrepubliek en de DDR. Pas in 1990 werd het land weer één.
Andere perspectieven
Voor de Sovjetsoldaten was Berlijn het einde van een lange weg vanaf Moskou en Stalingrad, met miljoenen doden. Voor de Berlijners betekenden de laatste weken honger, angst en schuilen in kelders. Sovjetsoldaten verkrachtten in die periode tienduizenden vrouwen. Daarover werd in Oost-Duitsland lang gezwegen. Ook dwangarbeiders en krijgsgevangenen uit heel Europa zaten in de stad en werden bevrijd. Ook zij moesten de laatste weken overleven tussen de gevechten.
Veelvoorkomende misverstanden
“Hitler is na de oorlog ontsnapt naar Zuid-Amerika.”
Dat verhaal duikt steeds weer op, maar er is geen enkel bewijs voor. Getuigen in de bunker beschreven zijn dood, en Sovjetonderzoekers identificeerden zijn resten onder meer aan de hand van zijn gebit.
Hoe weten we dit?
Er zijn Sovjet- en Duitse verslagen, foto’s, filmbeelden en dagboeken van Berlijners, zoals het anoniem verschenen dagboek ‘Een vrouw in Berlijn’. Na 1991 kwamen ook Russische documenten over de laatste dagen in de bunker beschikbaar.
Wat merk je er nu nog van?
In Berlijn staan grote Sovjetmonumenten, zoals in het Treptower Park. In het Rijksdaggebouw, waar het Duitse parlement zit, zijn bij de verbouwing teksten die Sovjetsoldaten in 1945 op de muren schreven bewust bewaard gebleven.