Aanloop en oorzaken
Sinds 1942 werkten Amerikaanse, Britse en Canadese wetenschappers in het geheime Manhattanproject aan een atoombom. In juli 1945 werd in New Mexico de eerste bom met succes getest. Duitsland had zich toen al overgegeven.
Japan vocht door, ondanks zware bombardementen op zijn steden. President Truman en zijn adviseurs verwachtten dat een invasie enorme verliezen zou kosten. In de Verklaring van Potsdam eisten de geallieerden een onvoorwaardelijke overgave, die Japan niet aanvaardde.
Wat er gebeurde
Op 6 augustus 1945 wierp de bommenwerper Enola Gay een uraniumbom, Little Boy, af boven Hiroshima. Een groot deel van de stad werd in een klap verwoest door de drukgolf, hitte en branden.
Op 8 augustus verklaarde de Sovjet-Unie Japan de oorlog en viel Mantsjoerije binnen. Op 9 augustus viel een plutoniumbom, Fat Man, op Nagasaki.
Tot eind 1945 stierven in Hiroshima naar schatting 70.000 tot 140.000 mensen en in Nagasaki 40.000 tot 75.000. Veel overlevenden kregen later ziekten door de straling.
Gevolgen
Met de atoombommen begon het atoomtijdperk. In 1949 testte ook de Sovjet-Unie een atoombom, en er ontstond een wapenwedloop die de Koude Oorlog beheerste. Sinds 1945 zijn kernwapens nooit meer in een oorlog gebruikt.
Japan nam na de oorlog de principes aan om geen kernwapens te bezitten, te maken of toe te laten. Overlevenden werden pleitbezorgers voor een wereld zonder kernwapens.
Andere perspectieven
Overlevenden, de hibakusha, werden in Japan soms gemeden uit angst voor ziekte. Onder de slachtoffers waren ook Koreaanse dwangarbeiders en geallieerde krijgsgevangenen, onder wie Nederlanders in een kamp bij Nagasaki. Historici discussiëren nog altijd of de bommen nodig waren om Japan tot overgave te dwingen. Ook de Sovjetinval woog zwaar mee. Voor veel geallieerde krijgsgevangenen en geïnterneerden in Azië betekende het snelle einde van de oorlog dat ze het overleefden.
Veelvoorkomende misverstanden
“Alleen de atoombommen dwongen Japan tot overgave.”
De bommen waren een enorme schok, maar de Sovjetaanval op 8 augustus woog voor de Japanse leiding ook zwaar, omdat daarmee de hoop op bemiddeling door Moskou verdween. Historici zijn het oneens over wat de doorslag gaf.
“Hiroshima en Nagasaki zijn nog steeds radioactief.”
De straling was na korte tijd sterk gedaald. Beide steden werden herbouwd en zijn nu grote, levendige steden.
Hoe weten we dit?
Er zijn duizenden getuigenissen van overlevenden, de hibakusha, tekeningen die ze later maakten, en foto’s. Tijdens de Amerikaanse bezetting werden beelden van de slachtoffers jarenlang gecensureerd. Ook de verslagen van het Manhattanproject zijn inmiddels openbaar.
Wat merk je er nu nog van?
In Hiroshima staat het Vredesmonument, de ruïne van de Atoombomkoepel, sinds 1996 op de Werelderfgoedlijst. Elk jaar op 6 augustus wordt er herdacht. In 2017 kwam er een VN-verdrag dat kernwapens verbiedt, maar de kernmachten deden niet mee.