Aanloop en oorzaken
De Romeinen legden in hun rijk een netwerk van wegen aan voor het leger, de post en de handel. Een van de belangrijkste in deze streek was de Via Belgica, die van de kust bij Boulogne via Tongeren naar Keulen liep.
Waar de Via Belgica een noord-zuidweg kruiste, ontstond in de 1e eeuw een nederzetting: Coriovallum, het huidige Heerlen. Het was een gunstige plek om te rusten, te handelen en goederen te maken. Er was geen legerkamp, maar een burgerlijke nederzetting langs de weg.
Wat er gebeurde
Coriovallum groeide uit tot een levendige plaats met pottenbakkers, smeden en andere ambachtslieden. Er werd aardewerk gemaakt voor de wijde omgeving. De bewoners hadden contact met de boeren op de villa’s in de omgeving.
In 1940 werden resten van een groot badhuis ontdekt, dat daarna werd opgegraven. Zo’n thermen had baden met koud, lauw en warm water en een sportveld. Het werd verwarmd met een hypocaustum, een ruimte onder de vloer waar warme lucht doorheen stroomde.
In de 3e eeuw kwam de nederzetting onder druk door invallen. Toch bleef Heerlen bewoond. De fundamenten van het badhuis zijn overdekt bewaard gebleven. Het behoort tot de best bewaarde Romeinse bouwwerken van Nederland.
Gevolgen
Coriovallum werd een centrum van nijverheid. Er zijn meer dan veertig pottenbakkersovens opgegraven. Het aardewerk werd in de wijde omgeving verkocht. De Heerlense Uilestraat dankt haar naam aan die vondsten: in het dialect heten potjes “ölles”.
Romeins Heerlen was misschien groter dan lang gedacht. Volgens nieuwer onderzoek was het een flinke plaats, groter dan Romeins Maastricht of Aken. In de 3e eeuw werd de nederzetting na invallen van Franken waarschijnlijk verkleind tot een versterking.
Andere perspectieven
Een badhuis was voor de Romeinen meer dan een plek om je te wassen. Het was een ontmoetingsplaats waar mensen praatten, sportten en zaken deden. Wie in Coriovallum naar het badhuis ging, deed mee aan de Romeinse manier van leven, ook als hij of zij uit de streek kwam.
Veelvoorkomende misverstanden
“Coriovallum was een legerkamp.”
De naam doet aan een versterking denken, maar de vondsten wijzen op een burgerlijke nederzetting van handelaren en ambachtslieden. De betekenis van de naam is niet zeker.
“Iedereen wist altijd al dat Coriovallum in Heerlen lag.”
De naam stond op een oude Romeinse wegenkaart, maar lang was onduidelijk waar de plaats lag. Pas in 1876 toonde de priester-archeoloog Jos Habets aan dat het Heerlen moest zijn.
Hoe weten we dit?
De Romeinse wegenkaart die bekendstaat als de Peutingerkaart noemt Coriovallum. Opgravingen in het centrum van Heerlen leverden het badhuis, pottenbakkersovens, grafvelden en resten van huizen op. Bij bouwwerkzaamheden in de stad worden nog steeds nieuwe vondsten gedaan.
Wat merk je er nu nog van?
Het badhuis geldt als het oudste, grootste en best bewaarde antieke gebouw van Nederland. Het museum dat in 1977 rond de opgraving werd gebouwd, heette eerst Thermenmuseum en heet nu Het Romeins Museum. In de binnenstad van Heerlen zijn op verschillende plekken Romeinse resten en markeringen te zien.