Aanloop en oorzaken
Al in de jaren dertig deed Philips in Eindhoven proeven met het uitzenden van bewegend beeld. Na de oorlog zond Philips vanaf 1948 experimentele programma’s uit voor een klein publiek in de regio.
Radio was toen het belangrijkste medium. De omroepen waren georganiseerd naar zuil: katholiek, protestants, socialistisch en algemeen. Die verdeling ging over naar de televisie.
Wat er gebeurde
Op 2 oktober 1951 volgde de eerste officiële uitzending vanuit een studio in Bussum. Er stonden toen maar een paar honderd toestellen in Nederland. Mensen keken vaak samen bij de buren, in cafés of voor de etalage van een winkel.
In de jaren vijftig en zestig groeide het aantal toestellen snel. In 1956 begon het NOS Journaal, in 1964 kwam een tweede net en in 1967 de eerste reclame en kleurenuitzendingen.
Televisie veranderde hoe Nederlanders nieuws, sport en amusement beleefden. Grote gebeurtenissen zoals de maanlanding en het WK van 1974 werden gedeelde ervaringen voor het hele land.
Gevolgen
De televisie veranderde de huiskamer. Gezinnen gingen ’s avonds samen kijken, en programma’s als het Journaal werden een vast ritueel. Grote gebeurtenissen, zoals de maanlanding in 1969 en de finale van het WK voetbal in 1974, werden door miljoenen mensen tegelijk gezien.
Door de televisie zagen katholieken, protestanten, socialisten en liberalen ook elkaars programma’s. Dat droeg bij aan de ontzuiling: de scheidslijnen tussen de zuilen werden minder scherp. Na 1969 kwamen er nieuwe omroepen bij, zoals de TROS, die uit de zendpiraterij voortkwam.
Andere perspectieven
Niet iedereen was enthousiast. Sommige kerken en politici waarschuwden dat de televisie het gezinsleven en de zedelijkheid zou bedreigen. Anderen zagen juist kansen voor onderwijs en volksverheffing. Commerciële bedrijven wilden reclame maken, maar dat werd lang tegengehouden.
Veelvoorkomende misverstanden
“Philips heeft de televisie uitgevonden.”
De techniek werd in verschillende landen ontwikkeld, onder meer in Groot-Brittannië, de Verenigde Staten en Duitsland. Philips deed in Eindhoven belangrijk onderzoek en maakte later veel toestellen, maar was niet de uitvinder.
“Iedereen had in de jaren vijftig een televisie.”
In 1951 waren er maar een paar honderd toestellen. Pas in de loop van de jaren zestig had de meerderheid van de gezinnen er een.
Hoe weten we dit?
Het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid in Hilversum bewaart uitzendingen, programmagidsen en ook oude toestellen. Kijkcijfers, krantenberichten en foto’s van mensen die samen voor een etalage keken, laten zien hoe de televisie werd ontvangen.
Wat merk je er nu nog van?
Het Journaal, sinds 1956 op televisie, is er nog steeds. Hilversum is nog altijd het centrum van de Nederlandse omroepen. Tegelijk kijken veel mensen, vooral jongeren, nu via internet en streamingdiensten, en wordt er minder samen naar dezelfde programma’s gekeken.