Aanloop en oorzaken
Na de Franse Revolutie en de napoleontische oorlogen was Europa veranderd. Het Heilige Roomse Rijk was opgedeeld en Frankrijk had onder meer de Oostenrijkse Nederlanden en de Republiek geannexeerd. Napoleon had veel kleine staten samengevoegd en het plaatselijke recht vereenvoudigd.
Wat er gebeurde
Het Congres van Wenen was een reeks bijeenkomsten van ruim 200 Europese regeringsleiders, diplomaten en andere betrokkenen. Het begon in september of oktober 1814 en eindigde in juni 1815. Ze besloten over de naoorlogse grenzen, over grondwetten en over het oprichten of opheffen van staten. Het doel was vrede in Europa.
Veel leiders wilden de idealen van de Franse Revolutie niet overnemen, omdat ze hun oude rechten en privileges wilden behouden.
Voor Nederland betekende het dat de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden samen één koninkrijk werden, onder koning Willem I. Dat bleef niet duren: in 1830 volgde de Belgische Opstand.
Gevolgen
De grote mogendheden, Groot-Brittannië, Oostenrijk, Pruisen, Rusland en later ook Frankrijk, spraken af elkaar op de hoogte te houden en samen te overleggen. Dat “Concert van Europa” hielp om lange tijd grote oorlogen te voorkomen.
Voor Nederland was de uitkomst groot: de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden werden één koninkrijk, als buffer tegen Frankrijk. Luxemburg werd een groothertogdom met de Nederlandse koning als groothertog. Ook kwam er een eerste internationale verklaring tegen de slavenhandel.
Andere perspectieven
De vorsten en diplomaten wilden rust en het herstel van de oude orde. Voor liberalen en nationalisten, die geloofden in de idealen van de Franse Revolutie, was het juist een stap terug. Volken werden verdeeld zonder dat hun iets werd gevraagd, wat later tot opstanden leidde, zoals de Belgische Opstand van 1830.
Veelvoorkomende misverstanden
“Het congres was één grote vergadering.”
Er was bijna nooit een volledige vergadering. De belangrijkste beslissingen werden genomen in kleine kring door de grote mogendheden, en veel werd geregeld tijdens diners en bals.
“België bestond al.”
België bestond nog niet als land. Het gebied werd in 1815 bij Nederland gevoegd en werd pas na de opstand van 1830 een zelfstandige staat.
Hoe weten we dit?
De slotakte van het congres en de verslagen van de onderhandelingen zijn bewaard. Diplomaten en hun gasten schreven brieven en dagboeken over de onderhandelingen en de feesten. De prent van Jean-Baptiste Isabey laat de belangrijkste deelnemers zien.
Wat merk je er nu nog van?
De grenzen van Nederland, België en Luxemburg gaan voor een deel terug op beslissingen van dit congres. Het idee dat landen samen overleggen om oorlog te voorkomen, kwam later terug in de Volkenbond en de Verenigde Naties. Ook de Zwitserse neutraliteit werd in Wenen erkend.