Aanloop en oorzaken
Willem Frederik was de zoon van stadhouder Willem V en leefde na 1795 in ballingschap. In 1813 verloor Napoleon de Volkerenslag bij Leipzig en trokken de Franse troepen zich terug.
Een groep notabelen rond Gijsbert Karel van Hogendorp nam in november 1813 het initiatief om de prins terug te halen. Op 30 november landde hij bij Scheveningen en werd hij soeverein vorst.
Wat er gebeurde
De grote mogendheden wilden een sterke buffer tegen Frankrijk. Daarom werden de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden samengevoegd. In maart 1815 riep Willem zich uit tot koning. In juni 1815 werd Napoleon definitief verslagen bij Waterloo, waar ook Nederlandse troepen onder kroonprins Willem vochten.
Willem I regeerde met veel persoonlijke macht. Hij stimuleerde handel en industrie en kreeg de bijnaam koning-koopman. Hij liet kanalen graven, zoals het Noordhollandsch Kanaal en de Zuid-Willemsvaart, en richtte in 1824 de Nederlandsche Handel-Maatschappij op.
De eenheid met het zuiden hield geen stand. In 1830 kwamen de Belgen in opstand. Willem I trad in 1840 af. Hij geldt als grondlegger van het Nederlandse koningshuis.
Gevolgen
Willem I bouwde het land op met kanalen, wegen en banken, en kreeg de bijnaam kanalenkoning. Hij steunde ook het cultuurstelsel in Nederlands-Indië vanaf 1830, dat de schatkist veel geld opleverde, maar de Javaanse boeren zwaar belastte.
Na de Belgische Opstand kostte zijn weigering om België te erkennen veel geld. Toen hij in 1840 ook nog wilde trouwen met de katholieke Belgische gravin Henriëtte d’Oultremont, verloor hij veel steun. Hij trad af en vertrok naar Berlijn, waar hij in 1843 overleed.
Andere perspectieven
Voor de noordelijke provincies was Willem I een energieke koning die de economie op gang bracht. In het zuiden vonden veel mensen dat hij te eigenmachtig regeerde en het noorden bevoordeelde, bijvoorbeeld met zijn taalbesluit dat het Nederlands verplicht maakte in bestuur en rechtspraak in de Vlaamse provincies. Voor de Javanen betekende zijn cultuurstelsel armoede.
Veelvoorkomende misverstanden
“Willem I was de eerste Oranje die Nederland bestuurde.”
De Oranjes waren al eeuwen stadhouder, te beginnen met Willem van Oranje. Willem I was wel de eerste die koning werd.
“Het Koninkrijk der Nederlanden bestond meteen uit het huidige Nederland.”
Van 1815 tot 1830 hoorde ook het huidige België erbij. En de koning was tegelijk groothertog van Luxemburg.
Hoe weten we dit?
De archieven van Willem I en zijn regering zijn bewaard in het Nationaal Archief en het Koninklijk Huisarchief. Daaruit blijkt hoeveel hij zelf besliste. Kaarten van zijn kanalen en de verslagen van de Staten-Generaal laten zien hoe het land onder hem veranderde.
Wat merk je er nu nog van?
Kanalen als het Noordhollandsch Kanaal en de Zuid-Willemsvaart, en het kanaal Gent-Terneuzen, worden nog gebruikt. De Nederlandsche Handel-Maatschappij die hij oprichtte, is via fusies opgegaan in de bank ABN AMRO. Willem-Alexander is een directe nazaat.