Aanloop en oorzaken
Half juli 2021 bleef een lagedrukgebied dagenlang boven West-Duitsland, België en Zuid-Nederland hangen. Door de warme, vochtige lucht viel in korte tijd extreem veel regen. Op 14 juli gaf het KNMI code rood af voor Limburg.
De Geul ontspringt in België en stroomt door een smal dal via Valkenburg naar de Maas. Ook in de Ardennen en de Eifel viel enorm veel regen. Daardoor stegen de Geul, de Roer en de Maas tot recordhoogte.
Wat er gebeurde
In de nacht van 14 op 15 juli stroomde de Geul door het centrum van Valkenburg. Straten veranderden in rivieren en een brug stortte in. Ook Meerssen, Gulpen en andere dorpen langs de Geul kregen water te verwerken. In Valkenburg werden onder meer zorginstellingen ontruimd.
Daarna steeg de Maas tot het hoogste zomerpeil in meer dan honderd jaar. Op 16 juli werden in en rond Venlo ruim tienduizend mensen geëvacueerd, en ook het ziekenhuis VieCuri. Militairen en vrijwilligers versterkten dijken met zandzakken. De grote Maasdijken hielden stand.
In Nederland vielen geen doden. In de buurlanden was dat anders: in heel Europa kwamen ongeveer 220 mensen om, van wie zeker 180 in Duitsland, vooral in het dal van de Ahr, en 39 in België.
Gevolgen
Het kabinet verklaarde de overstroming tot ramp, zodat gedupeerden aanspraak konden maken op een tegemoetkoming. Onderzoekers schatten de schade in Limburg op honderden miljoenen euro’s. Veel ondernemers in Valkenburg moesten hun zaak maandenlang sluiten.
Een commissie onder leiding van Johan Remkes onderzocht wat Nederland moet leren. Een belangrijke les: overstromingen zijn niet altijd te voorkomen, dus moet je ook zorgen dat de schade beperkt blijft. In Limburg wordt nu meer ruimte gemaakt om water vast te houden en te bergen, bijvoorbeeld met regenwaterbuffers in het heuvelland.
Andere perspectieven
Klimaatwetenschappers concludeerden dat zulke extreme regenval door klimaatverandering waarschijnlijker is geworden. Bewoners keken vooral naar de waarschuwingen: veel mensen in het Geuldal werden verrast door hoe snel het water kwam. In Duitsland en België, waar veel meer mensen omkwamen, leidde de ramp tot felle kritiek op de waarschuwingssystemen.
Veelvoorkomende misverstanden
“De Maas zorgde voor de overstroming in Valkenburg.”
In Valkenburg was het de Geul, een kleine rivier die na de enorme regenval buiten haar oevers trad. De Maas steeg pas daarna, en bedreigde vooral Noord- en Midden-Limburg.
“Overstromingen gebeuren alleen in de winter.”
Hoog water op de grote rivieren komt vaak in de winter, maar deze overstroming viel midden in de zomer. Juist in de zomer kan warme lucht veel vocht vasthouden en in korte tijd heel veel regen geven.
Hoe weten we dit?
Het KNMI heeft de regenval precies gemeten en Rijkswaterstaat en het Waterschap Limburg de waterstanden. Er zijn veel foto’s en filmpjes van bewoners, die laten zien hoe snel het water steeg. Onderzoekscommissies en wetenschappers schreven rapporten over de oorzaken en de lessen.
Wat merk je er nu nog van?
Langs de Geul en in het heuvelland wordt gewerkt aan meer ruimte voor water, zoals regenwaterbuffers. De ramp wordt vaak genoemd als voorbeeld van wat klimaatverandering in Nederland kan betekenen: niet alleen hoog water uit zee, maar ook extreme regen.