Aanloop en oorzaken
Veel dijken in Zeeland en Zuid-Holland waren na de oorlog in slechte staat. Deskundigen hadden al gewaarschuwd dat ze niet hoog en sterk genoeg waren. Er was echter weinig geld en de wederopbouw had voorrang.
In de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 viel een zware noordwesterstorm samen met springtij. Het water werd hoger opgestuwd dan ooit gemeten.
Wat er gebeurde
Op tientallen plaatsen braken de dijken. Het water stroomde dorpen en polders in terwijl de meeste mensen sliepen. Er waren weinig telefoons en de radio zond ’s nachts niet uit, waardoor waarschuwingen niet aankwamen. 1836 mensen kwamen om.
Bij Nieuwerkerk aan den IJssel werd een gat in de dijk gedicht door er een schip in te varen, De Twee Gebroeders. Daardoor bleef een groot deel van de Randstad droog.
Na de ramp kwam de Deltacommissie met een plan om zeearmen af te sluiten en dijken te verhogen. De Deltawerken duurden tientallen jaren, met de Oosterscheldekering en de Maeslantkering als bekendste onderdelen.
Gevolgen
Het Deltaplan werd in 1958 vastgelegd in de Deltawet. Zeearmen werden afgesloten met dammen en keringen, en dijken werden verhoogd tot deltahoogte. De Oosterscheldekering kwam in 1986 gereed, de Maeslantkering bij Rotterdam in 1997. Het hele project werd pas in 2010 helemaal voltooid.
De ramp leidde ook tot een grote hulpactie. Uit binnen- en buitenland kwamen geld, kleding en hulpverleners. Duizenden militairen, ook uit andere landen, hielpen dijken dichten. Binnen een jaar waren alle gaten gedicht.
Andere perspectieven
Voor de getroffen dorpen was het een trauma dat generaties lang doorwerkte. Lang werd er weinig over gepraat; pas veel later kwamen de persoonlijke verhalen naar buiten. De ramp trof ook Engeland en België: in het Verenigd Koninkrijk vielen 307 doden en in België 28.
Veelvoorkomende misverstanden
“Niemand had dit kunnen zien aankomen.”
Deskundigen hadden al voor de oorlog gewaarschuwd dat de dijken in Zeeland en Zuid-Holland te laag en te zwak waren. Er waren plannen, maar door de oorlog en de wederopbouw kwam het er niet van.
“De Deltawerken sluiten alle zeearmen helemaal af.”
De Oosterscheldekering is een open kering: de schuiven zijn meestal open, zodat getijden en natuur behouden blijven, en gaan alleen bij storm dicht. De Westerschelde en de Nieuwe Waterweg bleven open voor de scheepvaart naar Antwerpen en Rotterdam.
Hoe weten we dit?
Er zijn veel foto’s, filmbeelden en krantenverslagen. Zendamateurs hielden logboeken bij van hun berichten. Het Watersnoodmuseum in Ouwerkerk, gevestigd in vier caissons die werden gebruikt om de dijk te dichten, verzamelt verhalen van overlevenden. Ook de meetgegevens van het water zijn bewaard.
Wat merk je er nu nog van?
Elk jaar op 1 februari wordt de ramp herdacht. De Deltawerken zijn een toeristische trekpleister en worden internationaal als voorbeeld gezien. Door de stijgende zeespiegel denkt Nederland nu na over hoe de kustverdediging in de toekomst nog sterker moet worden.