Aanloop en oorzaken
Op 29 mei 1959 boorde de NAM bij Kolham, in de gemeente Slochteren, op het land van boer Kees Boon. Daar vond ze het Groningenveld, een van de grootste gasvelden ter wereld. Nederland werd een gasland: bijna alle huishoudens gingen koken en stoken op aardgas, en de staat verdiende er volgens de parlementaire enquête ongeveer 360 miljard euro aan. De winning lag in handen van de NAM, van Shell en ExxonMobil.
Vanaf 1991 werden in Groningen aardbevingen gemeten. Pas in 1993 erkende de NAM een verband met de gaswinning. Lange tijd werden de risico’s klein genoemd. Na de beving bij Huizinge op 16 augustus 2012, met een kracht van 3,6, nam de schade aan huizen sterk toe.
Wat er gebeurde
Na veel protest en onderzoek besloot het kabinet in maart 2018 de gaswinning af te bouwen. Het oorspronkelijke doel was 2030, later werd het vervroegd. De afhandeling van schade en het versterken van huizen verliep traag en leidde tot veel frustratie en stress bij bewoners.
Op 24 februari 2023 bood een parlementaire enquêtecommissie haar rapport aan in het Groningse dorp Zeerijp. Ze concludeerde dat de belangen van Groningers jarenlang structureel waren genegeerd en sprak van een ereschuld van de staat. Op 1 oktober 2023 ging de gaswinning naar nul. Daarna werd het einde ook wettelijk vastgelegd.
Met het sluiten van de gaskraan eindigde een periode van ruim zestig jaar. Nederland importeert sindsdien meer gas en zet in op duurzame energie, zoals wind en zon.
Gevolgen
Tienduizenden Groningse huizen moesten worden geïnspecteerd en vaak versterkt of herbouwd. Dat kost jaren en miljarden euro’s. Het kabinet beloofde extra geld en aandacht voor de regio, onder meer voor scholen, gezondheid en de economie.
Het vertrouwen van veel Groningers in de overheid kreeg een flinke deuk. Uit onderzoek bleek dat de onzekerheid en de lange procedures bij veel bewoners tot gezondheidsklachten leidden.
Het einde van het Groningse gas versnelde de overstap van aardgas naar andere energie, zoals warmtepompen, warmtenetten en elektriciteit uit wind en zon.
Andere perspectieven
Voor Nederland als geheel bracht het gas jarenlang welvaart: het geld betaalde mee aan de verzorgingsstaat, wegen en scholen. Voor de Groningers zelf bracht het vooral schade en zorgen. Dat contrast, tussen wie profiteerde en wie de last droeg, staat centraal in het rapport van de enquêtecommissie.
Veelvoorkomende misverstanden
“De aardbevingen in Groningen zijn net zo zwaar als elders in de wereld.”
De bevingen zijn klein vergeleken met natuurlijke aardbevingen, zoals in Turkije of Japan. Maar ze ontstaan heel ondiep, onder huizen die daar niet op gebouwd zijn. Daardoor richten ook bevingen van 2 of 3 op de schaal van Richter schade aan.
“Nederland gebruikt sinds 2023 geen aardgas meer.”
Nederland gebruikt nog steeds veel aardgas. Alleen de winning uit het Groningenveld is gestopt. Het gas komt nu uit kleinere velden, uit Noorwegen en als vloeibaar gas per schip.
Hoe weten we dit?
Het KNMI registreert elke aardbeving in Groningen. Het rapport van de parlementaire enquêtecommissie en de openbare verhoren uit 2022 laten zien wie wanneer wat wist. Ook de verhalen van bewoners, verzameld in kranten, documentaires en boeken, zijn een belangrijke bron.
Wat merk je er nu nog van?
In Groningen zie je op veel plekken stutten tegen huizen, steigers en nieuwbouw ter vervanging van oude woningen. In heel Nederland wordt nagedacht over hoe huizen van het aardgas af kunnen. De gasrekening is voor veel gezinnen een belangrijk onderwerp geworden.