Aanloop en oorzaken
Na de dood van haar man in 1923 wilde Truus Schröder-Schräder een nieuw huis voor zichzelf en haar drie kinderen. Ze vroeg Gerrit Rietveld om te helpen zoeken, maar ze vonden niets geschikt.
Daarom ontwierpen ze samen een nieuw huis.
Gerrit Rietveld was opgeleid als meubelmaker in de werkplaats van zijn vader. Rond 1918 ontwierp hij de rood-blauwe stoel, een stoel uit rechte latten en planken die een van de bekendste ontwerpen van De Stijl werd. Truus Schröder had uitgesproken ideeën over wonen: ze wilde een open huis waarin ze dicht bij haar kinderen kon leven.
Wat er gebeurde
Het Rietveld Schröderhuis in Utrecht werd in 1923–1924 ontworpen in de beeldtaal van De Stijl: rechte lijnen, vlakken en primaire kleuren. Het was Rietvelds eerste volledig nieuwe woonhuis, inclusief de inrichting.
Truus Schröder woonde er van januari 1925 tot haar dood in 1985. Sinds 2000 staat het huis op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Het huis was voor die tijd revolutionair. De bovenverdieping heeft geen vaste muren maar schuifwanden: overdag één grote ruimte, ’s avonds afzonderlijke slaapkamers. Kasten, bedden en tafels zijn ingebouwd, en ramen kunnen zo opengaan dat de hoek van het huis helemaal open is.
Gevolgen
Het huis werd internationaal een voorbeeld van moderne architectuur. Het liet zien dat een woning flexibel kon zijn en dat vorm, kleur en ruimte één geheel konden vormen. Rietveld werd daarna een van de belangrijkste architecten van Nederland; hij ontwierp later onder meer het Van Gogh Museum, dat na zijn dood werd afgebouwd.
Andere perspectieven
Truus Schröder was niet alleen opdrachtgever maar ook mede-ontwerper: een eerste ontwerp van Rietveld wees ze af, waarna ze samen verder werkten met haar ideeën over wonen. In de buurt vonden sommigen het een vreemd huis, dat niet paste bij de rij gewone huizen ernaast. Voor architecten en kunstenaars werd het juist een bedevaartsoord.
Veelvoorkomende misverstanden
“Het is een groot, luxueus huis.”
Het huis is juist klein. Door de schuifwanden en slimme inbouwmeubels voelt het ruim, maar het past op een kleine kavel aan het eind van een rij gewone huizen.
“Rietveld ontwierp het huis alleen.”
Het werd ontworpen in nauwe samenwerking met Truus Schröder, die er tot haar dood in 1985 woonde en ook zelf een deel van de ideeën aandroeg.
Hoe weten we dit?
Het huis zelf is de belangrijkste bron, en het is na de dood van Truus Schröder gerestaureerd tot de oorspronkelijke staat. Er zijn bouwtekeningen, maquettes en foto’s van Rietveld en van het gezin. Het Centraal Museum in Utrecht beheert het huis en de archieven.
Wat merk je er nu nog van?
Je kunt het huis bezoeken via het Centraal Museum in Utrecht. De rood-blauwe stoel wordt nog steeds gemaakt en verkocht. Flexibel wonen met schuifwanden en inbouwmeubels is een idee dat je in moderne kleine woningen terugziet.