Aanloop en oorzaken
Leningrad, het huidige Sint-Petersburg, was de tweede stad van de Sovjet-Unie en de bakermat van de revolutie. Hitler wilde de stad niet innemen, maar laten uithongeren en daarna van de kaart vegen.
In de zomer van 1941 rukte de Duitse Legergroep Noord snel op. Vanuit het noorden naderden Finse troepen, die verloren gebied uit de Winteroorlog wilden terugwinnen.
Wat er gebeurde
Op 8 september 1941 namen Duitse troepen Sjlisselburg aan het Ladogameer in. Daarmee was de landverbinding met de rest van het land verbroken. Ca. 2,5 tot 3 miljoen mensen zaten in de stad opgesloten.
In de winter van 1941 op 1942 sloeg de hongersnood toe. Op het dieptepunt kregen veel bewoners maar 125 gram brood per dag. Er was geen verwarming en geen stroom. Mensen stierven op straat en in hun huis. De bevroren aanvoerroute over het Ladogameer heette de Weg van het Leven.
In januari 1943 sloeg het Rode Leger een smalle corridor naar de stad. Pas op 27 januari 1944 werd het beleg na ca. 872 dagen volledig opgeheven.
Gevolgen
De stad werd nooit ingenomen, maar verloor een groot deel van haar bevolking. In de Sovjet-Unie werd het beleg een symbool van uithoudingsvermogen. In 1945 kreeg Leningrad de titel Heldenstad.
Het beleg is een van de duidelijkste voorbeelden van honger als wapen. Na de oorlog werd het opzettelijk uithongeren van burgers in het oorlogsrecht als misdaad vastgelegd.
Andere perspectieven
Naar schatting 800.000 tot meer dan een miljoen burgers kwamen om, vooral door honger en kou. Het dagboek van het meisje Tanja Savitsjeva, wier familie stierf, werd een bekend symbool. In augustus 1942 werd in de stad de Zevende symfonie van Sjostakovitsj uitgevoerd. Voor de Duitse en Spaanse soldaten aan het front betekende het beleg jarenlang loopgravenoorlog in de kou.
Veelvoorkomende misverstanden
“Leningrad werd door de Duitsers veroverd.”
De Duitse en Finse troepen sloten de stad in, maar kwamen er nooit binnen. Hitler wilde de stad juist niet innemen, omdat hij dan de bevolking zou moeten voeden.
Hoe weten we dit?
Er zijn veel dagboeken van inwoners, zoals de korte aantekeningen van het meisje Tanja Savitsjeva, die in een paar regels de dood van haar familie noteerde. Ook stadsarchieven, foto’s en Duitse legerstukken laten zien hoe het beleg verliep. Lang mocht in de Sovjet-Unie niet worden geschreven over de chaos en het falen van de leiding.
Wat merk je er nu nog van?
Op de Piskarjovskoje-begraafplaats in Sint-Petersburg liggen honderdduizenden slachtoffers in massagraven. Op 27 januari wordt het einde van het beleg herdacht. Dezelfde datum is ook de internationale Holocaustherdenkingsdag, omdat op 27 januari 1945 Auschwitz werd bevrijd.