Aanloop en oorzaken
Na 1945 werd Duitsland verdeeld in vier bezettingszones. In 1949 ontstonden West-Duitsland en Oost-Duitsland. Berlijn lag in Oost-Duitsland, maar werd zelf ook gedeeld: West-Berlijn was een eiland in Oost-Duitsland.
Steeds meer Oost-Duitsers vluchtten naar het westen. In de jaren vijftig waren dat soms duizenden mensen per maand. Daarom begon Oost-Duitsland de grens af te sluiten.
Wat er gebeurde
Op 13 augustus 1961 begon Oost-Duitsland West-Berlijn volledig af te sluiten. De Muur was een tot 100 meter brede strook van opeenvolgende obstakels. De grens rond West-Berlijn was 167,8 kilometer lang, waarvan 45,1 kilometer echte muur.
Op 15 augustus 1961 sprong de Oost-Duitse soldaat Conrad Schumann over het prikkeldraad naar het westen. De foto ging de wereld over.
Bij pogingen om te vluchten kwamen minstens 138 mensen om het leven.
Gevolgen
De Muur werd het bekendste symbool van de Koude Oorlog en van de verdeling van Europa in Oost en West. Gezinnen en vrienden werden van de ene op de andere dag gescheiden. West-Berlijners mochten pas na afspraken in 1963 af en toe familie in het oosten bezoeken.
Westerse leiders bezochten de Muur om hun steun aan West-Berlijn te laten zien. President Kennedy zei er in 1963 zijn beroemde woorden “Ich bin ein Berliner”, en president Reagan riep in 1987: “Tear down this wall!”
Andere perspectieven
De Oost-Duitse regering noemde de Muur een “antifascistische beschermingswal” tegen het westen. Voor de inwoners van Oost-Duitsland was het een gevangenis: ze konden niet meer vrij weg. In het westen werd de Muur gezien als bewijs dat het communistische systeem mensen alleen met geweld kon vasthouden.
Veelvoorkomende misverstanden
“De Muur liep langs de grens tussen Oost- en West-Duitsland.”
De Berlijnse Muur stond om West-Berlijn heen, dat midden in Oost-Duitsland lag. De grens tussen de twee Duitslanden was een aparte, nog veel langere grens.
“De Muur was één stenen muur.”
Het was een brede strook met twee muren, prikkeldraad, wachttorens, honden, verlichting en een “dodenstrook” daartussen.
Hoe weten we dit?
Er zijn talloze foto’s en filmbeelden, zoals de beroemde foto van Conrad Schumann. Na de val van de Muur werden de archieven van de Oost-Duitse geheime dienst, de Stasi, geopend. Daaruit bleek hoe streng mensen werden bewaakt. Ook verhalen van mensen die vluchtten of het probeerden, zijn opgetekend.
Wat merk je er nu nog van?
In Berlijn staan nog stukken van de Muur, zoals bij de Gedenkstätte Berliner Mauer en de East Side Gallery. Een dubbele rij stenen in de straat laat zien waar hij liep. Checkpoint Charlie, een bekende grensovergang, is nu een toeristische trekpleister.