Aanloop en oorzaken
Nederland draaide in de eerste helft van de 20e eeuw vooral op steenkool, grotendeels uit de Limburgse mijnen. Huizen werden verwarmd met kolenkachels en in steden werd stadsgas gemaakt van kolen.
Na de oorlog zocht de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), een samenwerking van Shell en Esso, naar olie en gas onder Nederlandse bodem.
Wat er gebeurde
In juli 1959 stuitte een boring bij Kolham in de gemeente Slochteren op gas. Pas later bleek hoe enorm het veld was: een van de grootste gasvelden ter wereld.
In de jaren zestig werd in hoog tempo een gasnet aangelegd. Binnen ongeveer tien jaar kookten en stookten vrijwel alle Nederlanders op aardgas. De staat verdiende honderden miljarden euro’s aan de gasbaten.
De gaswinning veroorzaakte bodemdaling en aardbevingen. Na de beving bij Huizinge in 2012 nam de schade sterk toe. Een parlementaire enquête concludeerde in 2023 dat de belangen van Groningers jarenlang waren genegeerd. In 2023 werd de gaswinning gestopt.
Gevolgen
In 1963 werden de Gasunie en de afspraken over de winning opgezet. In hoog tempo werd een gasnet aangelegd en kregen huishoudens nieuwe kachels, geisers en fornuizen. Kolenkachels en stadsgas verdwenen. Nederland ging ook gas exporteren naar België, Duitsland en Frankrijk.
De gasbaten betaalden mee aan de groei van de verzorgingsstaat in de jaren zestig en zeventig. Buitenlandse economen gebruikten later de term “Dutch disease”: door het gasgeld werd de gulden sterk, wat het voor andere bedrijven moeilijker maakte om te exporteren.
Andere perspectieven
Voor heel Nederland betekende het gas comfort en welvaart: warme huizen zonder kolen sjouwen. Voor de Groningers werd het, toen de aardbevingen kwamen, een bron van schade en zorgen. Lange tijd zag het rijk vooral de opbrengst, en had de regio weinig te zeggen over wat er onder hun huizen gebeurde.
Veelvoorkomende misverstanden
“Het gas lag vlak onder het weiland.”
Het gas zit ongeveer drie kilometer diep, in een zandsteenlaag die is afgesloten door een laag zout. Pas met diepe boringen kon men erbij.
“Men wist meteen hoe groot het gasveld was.”
In het begin werd de voorraad veel kleiner geschat. Pas in de loop van de jaren zestig bleek het om een van de grootste gasvelden ter wereld te gaan.
Hoe weten we dit?
De NAM, Shell en de overheid hielden rapporten en schattingen bij, die later openbaar werden, onder meer bij de parlementaire enquête Groningen. Er zijn foto’s en filmbeelden van de eerste boortoren bij Kolham. De verhalen van monteurs die huizen ombouwden naar gas, zijn ook vastgelegd.
Wat merk je er nu nog van?
Veel Nederlandse huizen hebben nog een cv-ketel op aardgas, maar het streven is om huizen van het gas af te halen. Sinds 2023 wordt er geen gas meer uit het Groningenveld gewonnen.