Aanloop en oorzaken
Frankrijk had een absolute monarchie: de koning had alle macht, naast de adel en de Kerk. Maar de staat zat diep in de schulden en belasting heffen lukte niet goed meer.
In 1789 riep koning Lodewijk XVI de Staten-Generaal bijeen, in de hoop dat die een oplossing zouden vinden. Het volk verwachtte veel van die vergadering.
Wat er gebeurde
Op 9 juli 1789 noemde de vergadering zich Nationale Grondwetgevende Vergadering. Op 14 juli bestormden Parijzenaars de Bastille, een fort waar buskruit lag. Er zaten maar zeven gevangenen, maar de val van de Bastille werd het belangrijkste symbool van de revolutie.
De revolutionairen schaften de absolute monarchie af en stichtten de Eerste Franse Republiek. In de plaats van het oude stelsel kwamen de beginselen vrijheid, gelijkheid en broederschap, en de vrijheid van drukpers. Maar de hervormingen leidden ook tot burgeroorlog, terreur en oorlog met andere landen.
In 1799 greep generaal Napoleon Bonaparte de macht, waarmee de revolutie eindigde. Ook Nederland merkte het: in 1795 vielen Franse legers het land binnen en ontstond de Bataafse Republiek.
Gevolgen
Op 26 augustus 1789 nam de Nationale Vergadering de Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger aan: alle mensen worden vrij en gelijk in rechten geboren. In 1793 werd koning Lodewijk XVI onthoofd met de guillotine. Tijdens de Terreur van 1793 en 1794 werden duizenden vermeende tegenstanders terechtgesteld.
De revolutie veranderde ook het dagelijks leven: er kwam een nieuw metriek stelsel met de meter en de kilogram, dat later in Nederland en het grootste deel van de wereld werd ingevoerd. De ideeën van vrijheid, gelijkheid en volkssoevereiniteit verspreidden zich over Europa.
Andere perspectieven
Voor de aanhangers was de revolutie een bevrijding van eeuwen onderdrukking door koning, adel en kerk. Voor de adel, de geestelijken en veel boeren in bijvoorbeeld de Vendée was het een tijd van vervolging en burgeroorlog. Ook de tot slaaf gemaakten in de Franse koloniën grepen de idealen aan: op Saint-Domingue, het latere Haïti, kwamen ze in opstand.
Veelvoorkomende misverstanden
“Marie Antoinette zei: als ze geen brood hebben, laat ze dan cake eten.”
Er is geen bewijs dat zij dat ooit zei. Het verhaal werd al eerder verteld over andere prinsessen en werd later aan haar toegeschreven om haar belachelijk te maken.
“Bij de bestorming van de Bastille werden duizenden gevangenen bevrijd.”
Er zaten maar zeven gevangenen. De Bastille werd vooral bestormd vanwege het buskruit dat er lag, en omdat het een symbool was van de macht van de koning.
Hoe weten we dit?
Er zijn ontelbare bronnen: wetten, verslagen van de vergaderingen, kranten, pamfletten, brieven en dagboeken. Schilderijen en prenten tonen de gebeurtenissen, vaak vanuit één partij gezien. Historici blijven discussiëren over de oorzaken en over de vraag of de revolutie meer goed dan kwaad bracht.
Wat merk je er nu nog van?
Frankrijk viert op 14 juli zijn nationale feestdag. De leus “vrijheid, gelijkheid, broederschap” staat op Franse gemeentehuizen. De meter en de kilogram gebruiken we dagelijks. En de ideeën van de revolutie zie je terug in grondwetten en mensenrechtenverdragen, ook in Nederland.