Aanloop en oorzaken
Vóór de gloeilamp verlichtten mensen hun huizen met kaarsen, olielampen en gaslicht. Er bestonden al booglampen die heel veel licht gaven, maar die waren niet geschikt voor in een kamer.
Meerdere uitvinders werkten aan een lamp met een gloeidraad: een draad die door elektriciteit zo heet wordt dat hij licht geeft. Henry Woodward en Mathew Evans uit Canada kregen daarvoor in 1874 octrooi. Ook de Brit Joseph Swan en de Rus Alexander Lodygin werkten eraan.
Wat er gebeurde
Thomas Edison en zijn medewerkers in de Verenigde Staten maakten er een lamp van die echt bruikbaar was. In oktober 1879 brandde hun lamp met een verkoolde katoendraad ruim veertien uur. Ze ontwikkelden ook een heel systeem voor elektrisch licht, zodat mensen het daadwerkelijk konden gebruiken.
In Nederland begonnen in 1891 Frederik Philips en zijn zoon Gerard Philips in Eindhoven een fabriek voor gloeilampen, in een leegstaande fabriek. Gerard had de kooldraad ontwikkeld, nadat hij in Engeland had gezien hoe je die maakte. In 1895 kwam zijn jongere broer Anton in het bedrijf, die de verkoop opzette.
Philips groeide uit tot een wereldwijd bekend bedrijf. De oudste fabriek in Eindhoven is nu een museum.
Gevolgen
Met elektrisch licht werd de nacht korter. Fabrieken konden langer doorwerken, straten werden veiliger en mensen konden ’s avonds lezen zonder roet en brandgevaar van olie- en gaslampen. Om lampen te laten branden, werden elektriciteitscentrales en stroomnetten aangelegd.
Philips groeide van een kleine gloeilampenfabriek uit tot een wereldwijd bedrijf dat ook radio’s, televisies en medische apparatuur maakte. Eindhoven groeide mee: van een klein stadje tot een grote stad met duizenden werknemers en een eigen voetbalclub, PSV.
Andere perspectieven
Edison wordt vaak “de uitvinder van de gloeilamp” genoemd, maar hij bouwde voort op het werk van anderen. Zijn verdienste was dat hij een lamp en een systeem maakte dat in de praktijk werkte.
Veelvoorkomende misverstanden
“Edison heeft de gloeilamp in zijn eentje uitgevonden.”
Edison bouwde voort op het werk van anderen, zoals Joseph Swan in Engeland. Zijn bijdrage was dat hij een lamp maakte die lang genoeg brandde, en een heel systeem om elektriciteit naar huizen te brengen.
“Philips was vanaf het begin een groot bedrijf.”
Philips begon in 1891 in een leegstaande fabriek in Eindhoven en had het de eerste jaren moeilijk. Pas toen Anton Philips de verkoop ging doen, groeide het bedrijf snel.
Hoe weten we dit?
De notitieboekjes van Edison en zijn medewerkers zijn bewaard, net als de octrooien van de verschillende uitvinders. Het archief van Philips laat zien hoe het bedrijf begon. In het Philips Museum in Eindhoven staan oude lampen en machines.
Wat merk je er nu nog van?
De klassieke gloeilamp is in Europa grotendeels verdwenen, omdat hij veel energie verspilt. In de plaats kwamen spaarlampen en led-lampen. In Eindhoven herinneren de Lichttoren en het jaarlijkse lichtfestival GLOW aan de lichtstad.