Aanloop en oorzaken
Vincent van Gogh werd in 1853 geboren in Zundert. Hij werkte in de kunsthandel en probeerde predikant te worden. Pas rond zijn 27e besloot hij kunstenaar te worden. Zijn broer Theo steunde hem met geld en brieven.
Van 1883 tot 1885 woonde hij in Nuenen, waar zijn vader dominee was. Hij tekende en schilderde wevers en boeren. Hij wilde het harde leven van gewone mensen eerlijk laten zien.
Wat er gebeurde
In het voorjaar van 1885 schilderde hij De Aardappeleters. Een boerenfamilie zit bij lamplicht aan tafel en eet aardappelen. De kleuren zijn donker en de gezichten grof. Van Gogh wilde laten zien dat deze mensen hun eten met hun eigen handen hadden verdiend.
Hij beschouwde het schilderij als zijn eerste grote werk, maar kreeg er weinig waardering voor. Kort daarna vertrok hij naar Antwerpen en in 1886 naar Parijs. Daar en later in Arles kreeg zijn werk felle kleuren en een losse toets.
Van Gogh verkocht tijdens zijn leven weinig. Hij stierf in 1890. Dankzij Theo’s weduwe Jo van Gogh-Bonger werd zijn werk bekend. Nu is hij een van de beroemdste schilders ter wereld.
Gevolgen
Van Gogh zag De Aardappeleters als zijn eerste echte meesterwerk, maar de reacties vielen tegen. Zijn vriend en collega-schilder Anthon van Rappard schreef hem een harde brief met kritiek op de figuren. Hun vriendschap ging daardoor kapot.
Toch bleef het schilderij belangrijk in zijn werk. Het laat zien hoe Van Gogh begon: met donkere kleuren en aandacht voor het leven van arme mensen, in de traditie van de Haagse School. Daarna veranderde zijn stijl in Frankrijk volledig.
Andere perspectieven
Van Gogh wilde de boeren laten zien zoals ze waren, ruw en eerlijk, en niet mooier dan in werkelijkheid. Critici vonden de figuren lelijk en slecht getekend. Tegenwoordig wordt het schilderij juist gewaardeerd om die eerlijkheid en de sterke sfeer van het lamplicht in een donkere kamer.
Veelvoorkomende misverstanden
“Er is maar één versie van De Aardappeleters.”
Van Gogh maakte eerst studies en een voorlopige versie, die nu in het Kröller-Müller Museum hangt, en daarna de definitieve versie in het Van Gogh Museum. Ook maakte hij een litho van de voorstelling.
“Van Gogh schilderde altijd met felle kleuren.”
In zijn Nederlandse periode schilderde hij vooral donker, in bruin, grijs en groen. De felle kleuren kwamen pas in Parijs en Arles.
Hoe weten we dit?
Van Gogh schreef honderden brieven aan zijn broer Theo, waarin hij uitlegt wat hij met De Aardappeleters wilde. Daarnaast zijn er de studies, schetsen en de litho. Met technisch onderzoek zien restauratoren hoe het schilderij in lagen is opgebouwd.
Wat merk je er nu nog van?
Het schilderij hangt in het Van Gogh Museum in Amsterdam. In Nuenen kun je de plekken bezoeken waar Van Gogh woonde en werkte, zoals de pastorie en de oude watermolen, en is een museum over zijn tijd daar.