Aanloop en oorzaken
Chinees porselein was mooi en sterk, maar erg duur. Het kwam met schepen naar Europa. Nederlandse pottenbakkers wilden iets goedkopers maken.
In de 16e eeuw brachten Vlaamse pottenbakkers het tinglazuur naar de Noordelijke Nederlanden. Daarmee werd aardewerk wit en glad.
Wat er gebeurde
Zo ontstond Delfts blauw: aardewerk (faience) met blauwe versiering, dat in Delft werd gemaakt. Het werd een goedkoop alternatief voor het blauw-witte Chinese porselein en was snel zeer populair.
De bloeitijd was tussen 1650 en 1750, toen er in Delft ongeveer honderd aardewerkfabrieken actief waren. Ze maakten borden, vazen, tegels en hele tegeltableaus.
Rond 1800 verdween de industrie bijna door goedkoper aardewerk uit Engeland. Nu zijn er nog maar weinig fabrieken die het ambacht op de traditionele manier doen, zoals De Porceleyne Fles en Heinen Delfts Blauw.
Gevolgen
Delfts blauw werd een exportproduct dat in heel Europa gewild was. Tegels werden gebruikt in keukens, schouwen en zelfs in paleizen, zoals bij de Franse koning. De techniek verspreidde zich ook naar andere landen.
Door goedkoop Engels aardewerk en porselein uit Meissen verdween de bloei na 1750. Rond 1840 was er nog maar één fabriek over: De Porceleyne Fles. Die zorgde er later voor dat het ambacht niet verloren ging.
Andere perspectieven
Delfts blauw was een product van de wereldhandel: de VOC bracht Chinees porselein, en Delftse pottenbakkers maakten het na. Ze namen motieven over als pagodes en Chinese figuren, gezien door Europese ogen. Later kwamen er ook Hollandse molens, schepen en landschappen op.
Veelvoorkomende misverstanden
“Delfts blauw is porselein.”
Delfts blauw is aardewerk met een wit tinglazuur, ook wel faience genoemd. Echt porselein is van een andere, fijnere klei en wordt veel heter gebakken. Delftse pottenbakkers konden dat nog niet maken.
“Al het Delfts blauw in souvenirwinkels komt uit Delft.”
Veel goedkope souvenirs met blauwe molentjes worden elders gemaakt, vaak in Azië. Echt handgeschilderd Delfts blauw is herkenbaar aan het merk van de fabriek.
Hoe weten we dit?
Bewaarde borden, vazen en tegels, met merktekens van de fabrieken, laten zien wat er werd gemaakt. Archieven van het Delftse Sint-Lucasgilde vertellen wie de pottenbakkers waren. Opgravingen in Delft hebben ook scherven en mislukte stukken opgeleverd.
Wat merk je er nu nog van?
Bij De Porceleyne Fles in Delft kun je zien hoe Delfts blauw nog met de hand wordt beschilderd. Blauw-witte motieven zie je terug in mode, design en souvenirs. Het Rijksmuseum en het Prinsenhof in Delft hebben grote collecties.