Aanloop en oorzaken
Johannes Vermeer werd op 31 oktober 1632 gedoopt in Delft, waar zijn ouders een herberg dreven. Hij schilderde in de Gouden Eeuw, in dezelfde tijd als Rembrandt en Frans Hals.
Wat er gebeurde
Vermeer schilderde vaak mensen binnenshuis, met licht dat door een raam valt. Bekende werken zijn Het melkmeisje, Gezicht op Delft en Meisje met de parel. Zijn kleuren en zijn licht worden nog steeds bewonderd en blijven raadselachtig.
Het Meisje met de parel is geen portret, maar een tronie: een fantasiekop. Het meisje draagt een blauwe tulband, geschilderd met kostbare ultramarijnverf. De “parel” is waarschijnlijk helemaal geen parel, maar een glazen druppeloorbel. Tot 1995 heette het schilderij Meisje met tulband. Sinds 1902 hangt het in het Mauritshuis in Den Haag.
Vermeer werd op 15 december 1675 begraven. Antoni van Leeuwenhoek, die ook in Delft woonde, regelde zijn nalatenschap.
Gevolgen
Na zijn dood raakte Vermeer bijna vergeten. Pas in de 19e eeuw werd hij herontdekt, vooral door de Franse kunstcriticus Théophile Thoré-Bürger. Daarna werd hij een van de bekendste schilders van de Gouden Eeuw.
Er worden maar 34 tot 37 schilderijen aan hem toegeschreven. Dat maakt elk werk bijzonder. In 2023 hield het Rijksmuseum een grote tentoonstelling met 28 van zijn schilderijen; alle kaarten waren binnen korte tijd uitverkocht.
Andere perspectieven
Vermeer wordt vaak gezien als een stil, mysterieus genie. Archieven laten een gewone man zien met een groot gezin, schulden en een handel in schilderijen. Kunsthistorici discussiëren nog steeds over de vraag of hij een camera obscura gebruikte om licht en perspectief zo precies te schilderen.
Veelvoorkomende misverstanden
“Het Meisje met de parel is een portret van een echte vrouw.”
Het is een tronie, een studie van een fantasiefiguur met een bijzonder kostuum. Wie er model zat, is niet bekend. De film en het boek over het meisje zijn verzonnen verhalen.
“Vermeer schilderde heel veel.”
Vermeer schilderde juist weinig, misschien twee à drie schilderijen per jaar. Daarom zijn er maar zo weinig werken van hem bewaard.
Hoe weten we dit?
Over Vermeers leven is weinig bekend; de belangrijkste bronnen zijn archiefstukken uit Delft, zoals doop- en begraafregisters en schuldbekentenissen. Met moderne technieken, zoals röntgenfoto’s en verfonderzoek, hebben onderzoekers ontdekt hoe hij werkte en welke kostbare pigmenten hij gebruikte.
Wat merk je er nu nog van?
Het Meisje met de parel is een van de topstukken van het Mauritshuis in Den Haag. Het melkmeisje hangt in het Rijksmuseum. In Delft is een Vermeer Centrum, en het boek en de film Girl with a Pearl Earring maakten het schilderij wereldberoemd.