Aanloop en oorzaken
Na het Twaalfjarig Bestand laaide de oorlog met Spanje in 1621 weer op. Onder stadhouder Frederik Hendrik veroverde de Republiek steden als ’s-Hertogenbosch, Maastricht en Breda. Spanje was ondertussen ook in oorlog met Frankrijk.
Tegelijk woedde in Duitsland de Dertigjarige Oorlog. Vanaf 1643 kwamen gezanten van heel Europa bijeen in Münster en Osnabrück om over vrede te praten. Ook Spanje en de Republiek onderhandelden daar.
Wat er gebeurde
Op 30 januari 1648 werd het verdrag tussen Spanje en de Republiek ondertekend. Op 15 mei 1648 bezwoeren de gezanten de vrede in het stadhuis van Münster. Gerard ter Borch legde die plechtigheid vast op een beroemd schilderij. Op 5 juni 1648 werd de vrede in de Republiek feestelijk afgekondigd.
Spanje erkende de Republiek als onafhankelijke staat. De Republiek hield de veroverde gebieden in Brabant, Vlaanderen en Limburg. De Schelde bleef gesloten, wat gunstig was voor Amsterdam en slecht voor Antwerpen.
De vrede maakte deel uit van de Vrede van Westfalen, die ook de Dertigjarige Oorlog beëindigde. De Republiek stond aan het begin van het hoogtepunt van haar macht en welvaart.
Gevolgen
Met de vrede eindigde de Tachtigjarige Oorlog en was de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden ook officieel een onafhankelijke staat. De zuidelijke Nederlanden bleven Spaans. De grens tussen noord en zuid ligt nog grotendeels zoals toen, al werd hij later op een paar plaatsen aangepast.
De gebieden die de Republiek veroverd had in Brabant, Vlaanderen en Limburg werden “Generaliteitslanden”: ze werden direct bestuurd door de Staten-Generaal en hadden zelf weinig te zeggen. De katholieke bevolking daar werd lang achtergesteld.
Andere perspectieven
In Holland werd de vrede uitbundig gevierd, maar niet iedereen was blij. Zeeland en stadhouder Willem II wilden doorvechten om ook Antwerpen en het zuiden te veroveren. Voor Antwerpen betekende de gesloten Schelde een economische ramp. En voor de katholieken in Brabant kwam er geen vrijheid van godsdienst.
Veelvoorkomende misverstanden
“De Tachtigjarige Oorlog duurde tachtig jaar onafgebroken.”
De oorlog duurde van 1568 tot 1648, maar met een pauze van twaalf jaar tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609–1621). Er werd ook niet altijd en overal gevochten.
“De Vrede van Munster maakte een einde aan alle oorlogen in Europa.”
De vrede was onderdeel van de Vrede van Westfalen, die ook de Dertigjarige Oorlog beëindigde. Maar Frankrijk en Spanje bleven tot 1659 met elkaar in oorlog.
Hoe weten we dit?
De verdragstekst en de verslagen van de gezanten zijn bewaard, net als het schilderij van Gerard ter Borch van de beëdiging. Pamfletten, prenten en penningen laten zien hoe de vrede in de Republiek werd gevierd. De zaal in het stadhuis van Münster waar de vrede werd bezworen, is nog te bezoeken.
Wat merk je er nu nog van?
De Vredeszaal in het stadhuis van Münster heet nog steeds Friedenssaal. Het schilderij van Ter Borch hangt in de National Gallery in Londen. In 1998, 350 jaar na de vrede, werd het jubileum in Münster en in Nederland herdacht.