Aanloop en oorzaken
Floris V werd in 1254 geboren en was al als kind graaf van Holland. Zijn vader Willem II sneuvelde in 1256 in West-Friesland. Floris versterkte het gezag van de graaf en veroverde tussen 1282 en 1289 West-Friesland.
Hij steunde steden en boeren, en gaf privileges zoals de tolvrijheid voor Amsterdam. Dat ging vaak ten koste van de edelen, die hem spottend de god der kerels noemden. In de internationale politiek wisselde hij in 1296 van Engeland naar Frankrijk, wat hem vijanden opleverde.
Wat er gebeurde
Een groep edelen, onder wie Gerard van Velsen, Herman van Woerden en Gijsbrecht van Amstel, smeedde een complot. Waarschijnlijk had de Engelse koning er de hand in. Op 23 juni 1296 werd Floris bij Utrecht ontvoerd en naar het Muiderslot gebracht.
Toen boeren uit de omgeving hem probeerden te bevrijden, sloegen de ontvoerders op de vlucht. Op 27 juni 1296 werd Floris bij Muiderberg doodgestoken.
De moord werd later een geliefd onderwerp. P.C. Hooft en Joost van den Vondel schreven er toneelstukken over. Na de dood van Floris’ zoon in 1299 eindigde het Hollandse gravenhuis.
Gevolgen
Floris’ zoon Jan I was pas twaalf en zat in Engeland. Hij kwam terug, maar stierf al in 1299. Daarmee was het Hollandse gravenhuis uitgestorven en kwam Holland in handen van de graven van Henegouwen.
De samenzweerders werden zwaar gestraft. Gerard van Velsen werd gepakt en ter dood gebracht. De bezittingen van Gijsbrecht van Amstel en Herman van Woerden werden in beslag genomen, en zij gingen in ballingschap.
Andere perspectieven
Floris heette “der keerlen god”, de god van de gewone man. Maar hij steunde boeren en steden niet uit sympathie: hij had ze nodig om zijn macht tegenover de edelen te vergroten. Voor de edelen was hij een vorst die hun rechten afpakte.
Het was ook een internationale zaak. Floris had in 1296 de kant van Engeland verlaten voor Frankrijk, mede door een conflict over de wolhandel. Achter de moord stonden waarschijnlijk de Engelse koning Eduard I en de graaf van Vlaanderen.
Veelvoorkomende misverstanden
“Gijsbrecht van Amstel vermoordde Floris V.”
Gijsbrecht hoorde bij de samenzweerders, maar hij was waarschijnlijk al naar Brabant vertrokken toen Floris werd gedood. Het was Gerard van Velsen die toestak. Het bekende verhaal dat Van Velsen wraak nam omdat Floris zijn vrouw had misbruikt, is een latere legende.
“De edelen wilden Floris doden.”
Het plan was waarschijnlijk om hem gevangen naar Engeland te brengen. Toen boeren uit Naarden hem kwamen bevrijden, raakten de ontvoerders in paniek en vermoordden hem.
Hoe weten we dit?
De belangrijkste bron is de Rijmkroniek van Melis Stoke, een klerk aan het hof van de graven van Holland. Hij schreef kort na de moord en stond aan de kant van Floris. Verder zijn er oorkonden en brieven over het complot en de straffen die volgden.
Wat merk je er nu nog van?
Vondels toneelstuk Gysbreght van Aemstel uit 1638 werd eeuwenlang elk jaar opgevoerd in de Amsterdamse Schouwburg, tot 1968 als traditie rond nieuwjaar. Het Muiderslot is nu een museum. In de Grote Kerk in Alkmaar staat een kist die volgens een plaquette de ingewanden van Floris bevat.