Aanloop en oorzaken
Het hertogdom Limburg lag rond de stad Limbourg, in het huidige België. Ook het Land van ’s-Hertogenrade rond Kerkrade hoorde erbij. In 1280 stierf de laatste hertog uit het oude geslacht. Zijn dochter Ermengarde was getrouwd met graaf Reinoud I van Gelre.
Toen Ermengarde in 1283 kinderloos stierf, wilde Reinoud het hertogdom houden. Graaf Adolf van Berg had ook een claim. Hij verkocht die aan hertog Jan I van Brabant. Reinoud kreeg steun van de aartsbisschop van Keulen en de graaf van Luxemburg.
Wat er gebeurde
Op 5 juni 1288 troffen de legers elkaar bij Woeringen, tussen Keulen en Neuss. Aan Brabantse kant vochten ook de graaf van Berg en burgers uit Keulen, die zich wilden bevrijden van hun aartsbisschop.
Het werd een van de grootste ridderslagen van die tijd. Jan I won. De graaf van Luxemburg sneuvelde, en de aartsbisschop en Reinoud van Gelre werden gevangengenomen.
Limburg kwam daarna in handen van de hertog van Brabant. Keulen werd zo goed als onafhankelijk van zijn aartsbisschop. Jan I werd in liederen en kronieken bezongen als held.
Gevolgen
Het hertogdom Limburg en de Landen van Overmaas, met onder meer ’s-Hertogenrade (Kerkrade), bleven na de slag vijf eeuwen bij Brabant. Brabant werd een van de machtigste vorstendommen van de Nederlanden.
Graaf Adolf van Berg, die aan de winnende kant stond, gaf nog in 1288 stadsrechten aan het dorp Düsseldorf. Ook de burgers van Keulen wonnen: hun aartsbisschop zat gevangen en kreeg nooit meer echt gezag over de stad.
Andere perspectieven
Voor de burgers van Keulen ging het niet om Limburg, maar om hun vrijheid. Ze vochten mee aan de kant van Brabant om zich los te maken van hun eigen aartsbisschop. De slag laat zien hoe steden in deze tijd zelfbewuster werden en partij kozen in de strijd tussen vorsten.
De Brabantse kroniekschrijver had weinig goede woorden over voor de boeren uit Berg, die met knuppels vochten. Volgens hem kwamen ze pas laat en sloegen ze zowel vriend als vijand dood. Het is het verhaal van een ridder over gewone soldaten.
Veelvoorkomende misverstanden
“Het hertogdom Limburg was het Limburg van nu.”
Het oude hertogdom Limburg lag rond de stad Limbourg in België. Het Nederlandse Limburg kreeg die naam pas in 1815. Delen van Zuid-Limburg, zoals het land rond Kerkrade, hoorden er wel bij.
“Woeringen ligt in Limburg.”
Woeringen, in het Duits Worringen, ligt bij Keulen en is nu een stadsdeel van die stad.
Hoe weten we dit?
De Rijmkroniek van Woeringen, geschreven rond 1290 en toegeschreven aan Jan van Heelu, beschrijft de slag in Middelnederlandse verzen, vanuit Brabants standpunt. Een Oostenrijkse rijmkroniek geeft een ander verslag. De twee zijn het maar over weinig dingen eens, behalve over de opstelling van de legers.
Wat merk je er nu nog van?
In Düsseldorf herinnert een monument aan de stadsrechten van 1288 en de slag die eraan voorafging. Het Land van ’s-Hertogenrade leeft voort in de naam van Herzogenrath, de Duitse buurstad van Kerkrade, en in Rolduc: die naam komt van Rode-le-Duc, de Franse naam voor ’s-Hertogenrade.