Aanloop en oorzaken
Frans Hals werd in 1582 of 1583 geboren in Antwerpen. Na de val van Antwerpen verhuisde zijn gezin naar het noorden, zoals zoveel mensen uit het Zuiden. Vanaf 1591 woonde de familie in Haarlem.
In 1610 werd hij lid van het Haarlemse Sint-Lucasgilde, het gilde van de schilders. Vanaf dat moment mocht hij ook leerlingen opleiden.
Wat er gebeurde
Hals werd beroemd om zijn levendige portretten en zijn losse, zichtbare penseelstreken. Zijn mensen lachen, kijken je aan en lijken in beweging.
Hij schilderde ook schuttersstukken: groepsportretten van leden van de schutterij. Zijn eerste maakte hij in 1616, zijn laatste in 1639. Zelf zat hij van 1612 tot 1624 in de schutterij. De magere compagnie werd afgemaakt door Pieter Codde.
De vrolijke drinker (ca. 1628–1630) hangt in het Rijksmuseum. Hals overleed op 26 augustus 1666 in Haarlem.
Gevolgen
Na zijn dood raakte Hals een tijd uit de mode, omdat men gladde, verfijnde schilderijen mooier vond. In de 19e eeuw werd hij herontdekt. Schilders als Édouard Manet en Vincent van Gogh bewonderden zijn losse toets.
Zijn groepsportretten van schutters en regenten zijn een belangrijke bron over het Haarlem van de 17e eeuw: hoe mensen zich kleedden, hoe ze zich wilden laten zien en wie er in de stad de macht had.
Andere perspectieven
Tijdgenoten bewonderden zijn levendige portretten, maar hij had het vaak financieel moeilijk; op latere leeftijd kreeg hij een toelage van de stad. Een biograaf schreef rond 1720 dat Hals elke dag dronk, maar dat verhaal is waarschijnlijk overdreven. Kunsthistorici zien hem nu als een van de grootste portretschilders ooit.
Veelvoorkomende misverstanden
“Hals schilderde snel en slordig.”
Zijn penseelstreken lijken los en vlot, maar dat was een bewuste keuze. Van Gogh schreef dat het juist een genot was om zo’n Hals te zien, omdat niet alles zorgvuldig glad was gestreken.
“De vrolijke drinker is een dronkaard.”
De man heft zijn glas en lacht naar de kijker, maar of hij dronken is, is niet zeker. Zulke figuren gaven vaak een boodschap mee over genieten, of juist over matigheid.
Hoe weten we dit?
De schilderijen zelf zijn de belangrijkste bron, aangevuld met archiefstukken uit Haarlem over zijn leven, schulden en het gilde. Met technisch onderzoek, zoals röntgenfoto’s, kunnen onderzoekers zien hoe hij werkte en of een schilderij echt van hem is.
Wat merk je er nu nog van?
Het Frans Hals Museum in Haarlem, gevestigd in het oude Oudemannenhuis, heeft de grootste verzameling van zijn werk, waaronder vijf schuttersstukken. De vrolijke drinker hangt in het Rijksmuseum.