Aanloop en oorzaken
In 1881 richtte Jerôme Alexander Sillem met vijf anderen een commissie op om een concertzaal te bouwen in Amsterdam. In 1882 volgde de oprichting van de naamloze vennootschap die het gebouw liet bouwen.
Wat er gebeurde
Het Concertgebouw werd geopend op 11 april 1888, met een inwijdingsconcert door 120 musici en een koor van 500 personen. Er klonk muziek van Wagner, Händel, Bach en Beethoven.
Het gebouw staat aan de Van Baerlestraat, tegenover het Museumplein, en heeft vier zalen: de Grote Zaal, de Kleine Zaal, de Koorzaal en de Spiegelzaal.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het verboden werken van Joodse componisten als Mahler en Mendelssohn uit te voeren. De zeventien Joodse leden van het orkest, bijna een vijfde van alle musici, moesten worden ontslagen.
Gevolgen
In 1888 werd ook het Concertgebouworkest opgericht, dat onder dirigent Willem Mengelberg uitgroeide tot een van de beste orkesten ter wereld. Componisten als Gustav Mahler en Richard Strauss kwamen zelf naar Amsterdam om hun werk te dirigeren.
Het Concertgebouw maakte Amsterdam tot een muziekstad. Rond het gebouw ontstond een nieuwe, rijke wijk, met het Rijksmuseum en later het Stedelijk Museum en het Van Gogh Museum aan het Museumplein.
Andere perspectieven
Het Concertgebouw werd gebouwd door rijke Amsterdammers, en klassieke muziek was lang vooral voor de gegoede burgerij. Arbeiders gingen er zelden naartoe. In de 20e eeuw kwamen er goedkopere concerten, zoals de gratis lunchconcerten, om ook ander publiek te trekken.
Veelvoorkomende misverstanden
“Het Concertgebouw is altijd van de staat geweest.”
Het Concertgebouw werd opgericht en betaald door particuliere Amsterdammers, als naamloze vennootschap. Het predicaat Koninklijk kreeg het pas later.
“Het gebouw staat stevig op de grond.”
Het staat op 2186 houten heipalen in de slappe Amsterdamse bodem. Toen die gingen rotten, moest het gebouw in de jaren tachtig met een grote operatie op nieuwe palen worden gezet.
Hoe weten we dit?
Het archief van het Concertgebouw bewaart bouwtekeningen, programma’s en kaartverkoop sinds 1888. Opnames van het orkest uit de 20e eeuw laten horen hoe het klonk. Verslagen in kranten beschrijven de feestelijke opening.
Wat merk je er nu nog van?
De Grote Zaal geldt als een van de beste concertzalen ter wereld, vanwege de akoestiek. Elk jaar zijn er honderden concerten, en bekende tradities zoals het kerstmatineeconcert worden op radio en televisie uitgezonden.