Aanloop en oorzaken
De kunstverzameling van de stadhouders vormde de basis van het museum. Na hun val werd die verzameling nationaal bezit.
In 1795 vielen Franse troepen het land binnen en vluchtte stadhouder Willem V naar Engeland. De nieuwe Bataafse Republiek wilde laten zien dat kunst en geschiedenis van het hele volk waren, niet van een vorst. Naar Frans voorbeeld, waar het Louvre in 1793 voor publiek was opengegaan, kwam er een nationaal museum.
Wat er gebeurde
Op 31 mei 1800 opende de Nationale Konst-Gallery haar deuren in het Huis ten Bosch bij Den Haag. In 1806 kreeg het de naam Koninklijk Museum, toen Lodewijk Napoleon koning van Holland werd.
In 1808 verhuisde het museum naar Amsterdam, naar het Paleis op de Dam. Daar kwam ook De Nachtwacht te hangen.
In 1885 was het huidige gebouw klaar, ontworpen door Pierre Cuypers. Tussen 2003 en 2013 werd het gerestaureerd en verbouwd. In het museum hangen onder meer De Nachtwacht van Rembrandt, Het melkmeisje van Vermeer en De vrolijke drinker van Frans Hals.
Gevolgen
Het museum werd een plek waar het verhaal van Nederland werd verteld, vooral dat van de Gouden Eeuw. Het gebouw van Pierre Cuypers uit 1885 was zelf een uiting van trots op het verleden, met afbeeldingen van Nederlandse kunstenaars en helden op de gevels.
Tussen 2003 en 2013 was het hoofdgebouw gesloten voor een grote verbouwing van 375 miljoen euro. In die tijd waren de topstukken te zien in de Philipsvleugel. Op 13 april 2013 heropende koningin Beatrix het museum.
Andere perspectieven
Niet iedereen was blij met het gebouw van Cuypers. Protestanten vonden het met zijn torens en gotische vormen te veel op een katholieke kerk lijken. Tegenwoordig kijkt het museum ook kritisch naar zijn eigen verhaal: in tentoonstellingen over slavernij en koloniale geschiedenis komen ook de schaduwkanten van de Gouden Eeuw aan bod.
Veelvoorkomende misverstanden
“Het Rijksmuseum begon in Amsterdam.”
Het eerste nationale museum opende in 1800 in Huis ten Bosch bij Den Haag. Pas in 1808 verhuisde het naar Amsterdam, en pas in 1885 naar het huidige gebouw.
“Het Rijksmuseum heeft alleen schilderijen.”
Het museum heeft ook beelden, meubels, poppenhuizen, wapens, scheepsmodellen, kostuums en foto’s: in totaal honderdduizenden voorwerpen, waarvan maar een klein deel tegelijk te zien is.
Hoe weten we dit?
De archieven van het museum, met aankopen, inventarissen en bouwtekeningen, zijn bewaard. Oude catalogi laten zien welke werken er hingen. Ook kranten en prenten uit 1800 en 1885 tonen hoe het publiek op het museum reageerde.
Wat merk je er nu nog van?
Het Rijksmuseum is een van de bekendste musea ter wereld en trekt miljoenen bezoekers per jaar. Via Rijksstudio zijn honderdduizenden werken gratis online te bekijken en te downloaden, handig voor in de les. Onder het gebouw loopt een fietstunnel, die na de verbouwing open bleef.