Aanloop en oorzaken
Napoleon werd op 15 augustus 1769 geboren in Ajaccio op Corsica. Tijdens en na de Franse Revolutie werd hij generaal.
In 1799 pleegde hij een staatsgreep en installeerde zichzelf als eerste consul.
Wat er gebeurde
Op 2 december 1804 liet hij zich tot keizer van de Fransen kronen. Als Napoleon I was hij keizer tot 11 april 1814. Familieleden zette hij op de troon van andere landen, zoals zijn broer Lodewijk Napoleon in het koninkrijk Holland.
Zijn nieuwe burgerlijk wetboek, de Code Napoléon, had een grote en blijvende invloed op het recht in veel landen, waaronder Nederland en België.
De veldtocht naar Rusland in 1812 was het keerpunt. In 1814 trad hij af en werd verbannen naar het eiland Elba. In 1815 keerde hij terug, maar werd bij Waterloo verslagen. Daarna werd hij verbannen naar het eiland Sint-Helena, waar hij op 5 mei 1821 overleed.
Gevolgen
In Nederland bleven veel vernieuwingen uit de Franse tijd bestaan: de burgerlijke stand, vaste achternamen, het kadaster en een centraal bestuur in plaats van zelfstandige provincies. Het Nederlandse Burgerlijk Wetboek van 1838 was sterk gebaseerd op de Code Napoléon.
In heel Europa verspreidde Napoleon ideeën uit de Franse Revolutie, zoals gelijkheid voor de wet. Tegelijk wekten zijn veroveringen nationalisme op in de bezette landen, zoals in Duitsland en Spanje.
Andere perspectieven
In Frankrijk wordt Napoleon vaak gezien als een groot staatsman en wetgever. Anderen benadrukken dat hij een dictator was die miljoenen soldaten de dood in joeg, in 1802 de slavernij in Franse koloniën herstelde en kritiek onderdrukte. In de bezette landen, zoals Nederland, voelde zijn bewind voor veel mensen als een last: belastingen, dienstplicht en een verbod op handel met Engeland.
Veelvoorkomende misverstanden
“Napoleon was heel klein.”
Napoleon was ongeveer 1,69 meter, gewoon voor een man in zijn tijd. Het idee dat hij klein was, komt onder meer van Britse spotprenten en van verwarring tussen Franse en Engelse maten.
“Napoleon veroverde Nederland.”
Nederland werd in 1795 al door de Franse revolutionaire legers bezet, toen Napoleon nog generaal was. Hij maakte er in 1806 een koninkrijk van en lijfde het in 1810 in bij Frankrijk.
Hoe weten we dit?
Er zijn duizenden brieven van Napoleon en zijn generaals, decreten, kaarten en verslagen van veldslagen. Schilders als Jacques-Louis David maakten propaganda-portretten. In Nederland laten archieven van de burgerlijke stand en het kadaster zien wat er uit de Franse tijd overbleef.
Wat merk je er nu nog van?
Elke geboorteakte, elk huwelijk en elke achternaam in Nederland gaat terug op regels uit de Franse tijd. In veel straten zie je nog huisnummers en een kadaster dat in die periode werd voorbereid. Napoleons graf in de Dôme des Invalides in Parijs wordt nog steeds druk bezocht.