Aanloop en oorzaken
Okinawa is het grootste eiland van de Riukiu-eilanden, ten zuiden van Japan. Het was ooit een zelfstandig koninkrijk en werd in 1879 bij Japan ingelijfd. De bevolking had een eigen taal en cultuur en werd door Japan vaak als tweederangs behandeld.
In 1945 wilden de Amerikanen het eiland gebruiken als basis voor een invasie van Japan. Het Japanse leger wist dat het de slag niet kon winnen. Het doel was de Amerikanen zo veel mogelijk verliezen toe te brengen en tijd te winnen.
Wat er gebeurde
Op 1 april 1945 landden Amerikaanse troepen vrijwel zonder tegenstand. De Japanse verdediging zat in het zuiden, in grotten en tunnels in de heuvels. Daar volgden wekenlange gevechten om elke heuvelrug.
Op zee voerden Japanse piloten honderden kamikazeaanvallen uit op de Amerikaanse en Britse vloot. Op 7 april werd het slagschip Yamato op weg naar Okinawa tot zinken gebracht.
Eind juni was het verzet gebroken. De Amerikaanse bevelhebber Simon Buckner sneuvelde in de laatste dagen. De Japanse generaal Mitsuru Ushijima pleegde zelfmoord.
Gevolgen
De enorme verliezen bij Okinawa speelden mee in de Amerikaanse overweging dat een invasie van Japan zelf nog veel meer doden zou kosten. Dat werd later een van de argumenten voor het gebruik van de atoombom.
Na de oorlog bleef Okinawa tot 1972 onder Amerikaans bestuur. Ook daarna bleven er grote Amerikaanse legerbases, wat bij veel inwoners tot vandaag tot protest leidt.
Andere perspectieven
De Okinawaanse bevolking leed het meest. Naar schatting een kwart tot een derde van de burgers kwam om. Japanse soldaten gebruikten burgers als dekking en drongen mensen tot massale zelfdoding, zodat ze niet in Amerikaanse handen zouden vallen. Scholieren werden ingezet als hulptroep en verpleegster. Voor Amerikaanse soldaten was het een van de zwaarste campagnes van de oorlog. De hoge verliezen speelden mee in het besluit om atoombommen te gebruiken.
Veelvoorkomende misverstanden
“Alle kamikazepiloten wilden graag voor de keizer sterven.”
Er was enorme groepsdruk, en veel piloten waren jonge studenten die nauwelijks een keuze hadden. Hun afscheidsbrieven laten naast plichtsgevoel ook angst, twijfel en heimwee zien.
Hoe weten we dit?
Er zijn Amerikaanse en Japanse militaire verslagen, foto’s en films, en veel getuigenissen van Okinawaanse burgers. Lang werd in Japan weinig gesproken over de dwang van Japanse soldaten tegenover de eigen bevolking; dat ligt in schoolboeken nog altijd gevoelig.
Wat merk je er nu nog van?
In het Vredespark van Okinawa staan op lange stenen muren de namen van alle omgekomenen, Japanse en Okinawaanse burgers en soldaten, maar ook Amerikanen, Britten en Koreanen. Op 23 juni is het de Okinawaanse herdenkingsdag.