Aanloop en oorzaken
Hugo de Groot was een wonderkind. Hij studeerde al jong in Leiden en werd een bekend jurist en geleerde. In 1609 schreef hij Mare Liberum, waarin hij betoogde dat de zee vrij moest zijn voor alle volken.
Als pensionaris van Rotterdam stond hij aan de kant van Oldenbarnevelt. In 1618 werd hij met hem gearresteerd. In 1619 kreeg hij levenslange gevangenisstraf in slot Loevestein, een vesting bij de samenvloeiing van Maas en Waal.
Wat er gebeurde
In de gevangenis mocht De Groot boeken lezen. Die werden in een grote kist aan- en afgevoerd. Zijn vrouw Maria van Reigersberch bedacht een plan. Op 22 maart 1621 kroop hij in de kist en werd zo naar buiten gedragen.
Dienstmeid Elsje van Houweningen begeleidde de kist naar Gorinchem. Daar vluchtte De Groot, vermomd als metselaar, naar Antwerpen en daarna naar Parijs. Hij keerde nooit blijvend terug naar de Republiek.
In ballingschap schreef hij in 1625 De iure belli ac pacis, over het recht van oorlog en vrede. Dat werk legde een basis voor het internationaal recht. Meerdere musea bezitten een kist die als de echte boekenkist wordt getoond.
Gevolgen
In ballingschap werd De Groot een van de beroemdste geleerden van Europa. Vanaf 1634 was hij in Parijs gezant van Zweden. Zijn boek over het recht van oorlog en vrede werd in heel Europa gelezen en legde een basis voor het internationaal recht.
Zijn idee uit Mare Liberum, dat de zee vrij is voor iedereen, werd een belangrijk beginsel van het internationale zeerecht. Hij overleed in 1645 in Rostock na een schipbreuk en ligt begraven in de Nieuwe Kerk in Delft.
Andere perspectieven
Voor zijn tegenstanders was De Groot een gevaarlijke medestander van Oldenbarnevelt. Voor latere generaties werd hij een held van vrijheid en recht. Zijn Mare Liberum kwam overigens goed uit voor de VOC: het rechtvaardigde dat Nederlandse schepen in Azië handel dreven, terwijl de VOC zelf een monopolie probeerde af te dwingen.
Veelvoorkomende misverstanden
“De echte boekenkist staat in Loevestein.”
Meerdere musea bezitten een kist die als de echte wordt getoond, onder meer het Rijksmuseum, Museum Prinsenhof in Delft en Loevestein zelf. Welke de echte is, is niet zeker.
“De ontsnapping was het idee van De Groot zelf.”
Het plan kwam van zijn vrouw Maria van Reigersberch, die bij hem in Loevestein mocht wonen. Met hulp van dienstmeid Elsje van Houweningen voerde ze het uit.
Hoe weten we dit?
Het verhaal van de ontsnapping is vooral bekend uit de biografie door Gerard Brandt, die het uit de mond van Elsje van Houweningen optekende. De boeken en brieven van De Groot zelf zijn bewaard. Ook processtukken uit 1619 vertellen over zijn veroordeling.
Wat merk je er nu nog van?
In Den Haag staan het Vredespaleis en het Internationaal Gerechtshof, die voortbouwen op het internationaal recht waaraan De Groot bijdroeg. Op de Markt in Delft staat zijn standbeeld. Slot Loevestein is een museum waar je het verhaal van de ontsnapping kunt beleven.