Aanloop en oorzaken
In 1609 voer Henry Hudson in opdracht van de VOC een grote rivier op in Noord-Amerika, op zoek naar een doorgang naar Azië. Die vond hij niet, maar het gebied bleek rijk aan bevers. Beverbont was in Europa veel geld waard.
Nederlandse handelaren richtten posten op langs de rivier, die later naar Hudson werd genoemd. De West-Indische Compagnie (WIC), opgericht in 1621, kreeg het gebied in beheer als de kolonie Nieuw-Nederland. In 1624 kwamen de eerste gezinnen van kolonisten.
Wat er gebeurde
Op de zuidpunt van het eiland Manhattan bouwde de WIC vanaf 1625 Fort Amsterdam. Daaromheen groeide de nederzetting Nieuw-Amsterdam. In 1626 ‘kocht’ directeur Peter Minuit het eiland van de Lenape, voor goederen ter waarde van zestig gulden.
Nieuw-Amsterdam werd een havenstad waar veel talen klonken. Al in de eerste jaren werkten er ook tot slaaf gemaakte Afrikanen voor de WIC. Peter Stuyvesant bestuurde de kolonie vanaf 1647 en liet een verdedigingsmuur bouwen, waar nu Wall Street ligt. In 1653 kreeg de plaats stadsrecht.
In 1664 voeren Engelse oorlogsschepen de haven binnen. Stuyvesant gaf de stad zonder gevecht over en ze kreeg de naam New York. In 1673 heroverden de Nederlanders haar nog even, maar in 1674 werd ze definitief Engels. Namen als Harlem, Brooklyn en Wall Street herinneren nog aan de Nederlandse tijd.
Gevolgen
Bij de Vrede van Breda in 1667, na de Tweede Engelse Oorlog, mochten de Engelsen Nieuw-Nederland houden. De Republiek behield Suriname, dat ze in die oorlog had veroverd, en het nootmuskaateilandje Run in de Molukken.
De Nederlandse tijd liet sporen na in New York: plaatsnamen als Harlem (Haarlem), Brooklyn (Breukelen) en Staten Island, en woorden als cookie (koekje) en boss (baas). De traditie van Sinterklaas speelde mee bij het ontstaan van Santa Claus.
Andere perspectieven
Manhattan was het land van de Lenape. Voor hen betekende de afspraak met Minuit waarschijnlijk dat de nieuwkomers het land mochten gebruiken, niet dat het voor altijd van hen werd: land bezitten zoals Europeanen dat deden, kenden ze niet. Door ziektes, oorlogen en de groeiende kolonie raakten de Lenape hun land in de tijd daarna grotendeels kwijt.
Veelvoorkomende misverstanden
“Manhattan werd gekocht voor 24 dollar.”
Het bedrag van zestig gulden aan goederen is in de 19e eeuw omgerekend naar 24 dollar, en dat getal bleef hangen. Maar het is niet te vergelijken met geld van nu, en de Lenape zagen de afspraak waarschijnlijk niet als een verkoop.
“Nederland ruilde New York tegen Suriname.”
Zo wordt het vaak verteld. In werkelijkheid hielden beide landen bij de Vrede van Breda wat ze in de oorlog hadden veroverd: de Engelsen Nieuw-Amsterdam, de Republiek Suriname.
Hoe weten we dit?
De archieven van de WIC zijn voor een groot deel verloren gegaan, maar de bestuursarchieven van Nieuw-Nederland zijn in New York bewaard. Ze worden sinds de jaren zeventig vertaald en uitgegeven. De brief over de “koop” van Manhattan uit 1626 ligt in het Nationaal Archief in Den Haag.
Wat merk je er nu nog van?
De vlag van New York City heeft nog de kleuren oranje, wit en blauw van de oude Nederlandse vlag. Plaatsnamen en straatnamen herinneren aan de Nederlandse tijd. Ook in Nederland is er belangstelling: in 2009 werd groots gevierd dat Hudson vierhonderd jaar eerder de rivier opvoer.