Aanloop en oorzaken
Het Duitse oorlogsplan, gebaseerd op ideeën van generaal Von Schlieffen, ging uit van een snelle overwinning op Frankrijk. De Franse grensvestingen werden omzeild door een opmars via België. Daarna moest het leger naar het oosten, tegen Rusland.
België was sinds het Verdrag van Londen van 1839 neutraal, gegarandeerd door onder meer Groot-Brittannië en Pruisen. Op 2 augustus 1914 eiste Duitsland vrije doortocht. Koning Albert I en de regering weigerden.
Wat er gebeurde
Op 4 augustus trokken Duitse troepen de grens over. De forten rond Luik hielden het ruim tien dagen vol, langer dan de Duitsers hadden verwacht. Zware Duitse en Oostenrijkse kanonnen schoten de forten uiteindelijk kapot.
Tijdens de opmars doodden Duitse soldaten in België en Noord-Frankrijk naar schatting 6000 burgers. Zij waren bang voor sluipschutters, die er meestal niet waren. In Dinant vielen honderden doden en in Leuven brandde de universiteitsbibliotheek af.
Het Belgische leger trok terug op Antwerpen en later naar de IJzer. Grote delen van het land werden binnen enkele weken bezet. Daar hield het tot 1918 een klein stukje België vrij.
Gevolgen
Door de inval verklaarde Groot-Brittannië Duitsland de oorlog. Voor België begon een bezetting van ruim vier jaar. Honderdduizenden Belgen vluchtten naar Nederland, Groot-Brittannië en Frankrijk, en een klein Belgisch leger hield tot 1918 stand achter de IJzer.
Na de oorlog kreeg België de gebieden rond Eupen en Malmedy. Het land gaf zijn verplichte neutraliteit op, maar keerde in 1936 terug naar een neutrale koers. In mei 1940 werd België opnieuw door Duitsland binnengevallen.
Andere perspectieven
Voor België begon een bezetting van ruim vier jaar, met voedseltekort, dwangarbeid en deportaties. De Britse en Franse propaganda maakte van het lot van België een symbool en overdreef soms de verhalen. Daardoor geloofden mensen na de oorlog ook echte berichten over gruweldaden minder snel. Duitse soldaten waren vaak oprecht overtuigd dat ze door burgers werden beschoten.
Veelvoorkomende misverstanden
“De verhalen over Duitse wreedheden waren alleen propaganda.”
Een deel van de Britse en Franse verhalen was sterk overdreven, zoals dat over afgehakte kinderhanden. Maar onderzoek van de historici John Horne en Alan Kramer heeft aangetoond dat er in 1914 werkelijk zo’n 6500 Belgische en Franse burgers zijn gedood, vaak bij massa-executies.
“België werd in een paar dagen helemaal veroverd.”
De forten van Luik hielden het bijna twee weken vol, Antwerpen viel pas in oktober, en een strook land achter de IJzer bleef de hele oorlog vrij.
Hoe weten we dit?
Al in 1914 en 1915 verschenen rapporten van Belgische en Britse commissies over de gruweldaden, en een Duits Witboek dat de schuld bij gewapende burgers legde. Historici hebben later deze bronnen naast getuigenissen, Duitse legerdagboeken en archieven van gemeenten gelegd.
Wat merk je er nu nog van?
De universiteitsbibliotheek van Leuven werd na de oorlog herbouwd, grotendeels met Amerikaans geld, en in 1940 opnieuw in brand geschoten. In Dinant, Leuven en andere plaatsen herinneren monumenten aan de burgers die in augustus 1914 werden gedood.