Aanloop en oorzaken
Rusland had Frankrijk beloofd snel aan te vallen, zodat Duitsland op twee fronten moest vechten. Al in augustus 1914 trokken twee Russische legers Oost-Pruisen binnen. Daar stond slechts één Duits leger.
De Russische legers onder Rennenkampf en Samsonov werkten slecht samen. Ze verstuurden radioberichten zonder versleuteling, die de Duitsers konden opvangen. De nieuwe Duitse leiding, Hindenburg en Ludendorff, besloot zich eerst op het leger van Samsonov te richten.
Wat er gebeurde
Vanaf 26 augustus sloten Duitse troepen het Russische Tweede Leger in de bossen en moerassen van Oost-Pruisen in. Tegen 30 augustus was het leger grotendeels vernietigd.
Ongeveer 90.000 Russen werden gevangengenomen. Samsonov maakte een einde aan zijn leven. In september versloegen de Duitsers ook het leger van Rennenkampf bij de Mazurische Meren.
De Duitsers noemden de slag naar Tannenberg, waar de Duitse Orde in 1410 een zware nederlaag had geleden. Zo werd de overwinning gepresenteerd als historische wraak. Na de oorlog liet Duitsland bij Hohenstein een groot gedenkteken bouwen, waar Hindenburg in 1934 werd begraven.
Gevolgen
Militair redde de slag Oost-Pruisen, maar Rusland was nog lang niet verslagen. De oorlog in het oosten duurde nog ruim drie jaar. Belangrijker werd de politieke betekenis: Hindenburg en Ludendorff kregen in 1916 de leiding over de hele Duitse oorlogvoering.
Hindenburg bleef een nationale held. In 1925 werd hij gekozen tot president van Duitsland. In die functie benoemde hij in januari 1933 Adolf Hitler tot rijkskanselier.
Andere perspectieven
Voor Rusland was Tannenberg een vernedering, al hielp de Russische aanval Frankrijk wel. Duitsland haalde troepen uit het westen weg, die ontbraken bij de Marne. Voor de Duitse en Poolse bevolking van Oost-Pruisen betekende de korte Russische inval vlucht en angst. Hindenburg groeide uit tot een mythe, wat zijn latere politieke carrière sterk hielp.
Veelvoorkomende misverstanden
“De slag werd bij Tannenberg uitgevochten.”
De gevechten vonden plaats in een groot gebied rond Allenstein en Hohenstein. De naam Tannenberg werd gekozen omdat de Duitse Orde daar in 1410 was verslagen door Polen en Litouwers. Zo werd een overwinning omgedoopt tot wraak voor een eeuwenoude nederlaag.
“Na Tannenberg had Rusland de oorlog verloren.”
Het Russische leger vocht door en boekte in 1916 met het Broesilov-offensief nog een groot succes tegen Oostenrijk-Hongarije. Rusland stopte pas na de revoluties van 1917.
Hoe weten we dit?
Hindenburg, Ludendorff en stafofficier Max Hoffmann schreven alle drie memoires, waarin ze elkaar de eer van het plan betwistten. Uit Duitse en Russische legerarchieven blijkt dat de onversleutelde Russische radioberichten een grote rol speelden.
Wat merk je er nu nog van?
Het reusachtige Tannenberg-monument werd in 1945 door terugtrekkende Duitse troepen deels opgeblazen. De kisten van Hindenburg en zijn vrouw waren vooraf weggehaald; ze liggen nu in de Elisabethkerk in Marburg. Het gebied hoort sinds 1945 bij Polen, waar juist de overwinning van 1410 groots wordt herdacht.