Aanloop en oorzaken
Hitler eiste de vrije stad Danzig en een verbinding door de Poolse corridor naar Oost-Pruisen. Polen weigerde. Groot-Brittannië en Frankrijk hadden Polen in het voorjaar van 1939 een garantie gegeven.
Op 31 augustus 1939 ensceneerde de SS een overval op een Duits radiostation in Gleiwitz, verkleed als Poolse soldaten. Zo kreeg Duitsland een voorwendsel voor de aanval.
Wat er gebeurde
Op 1 september 1939 vuurde het Duitse oefenslagschip Schleswig-Holstein op de Poolse post Westerplatte bij Danzig. Tegelijk trokken Duitse legers vanuit drie richtingen Polen binnen, gesteund door de Luftwaffe die steden als Wieluń en Warschau bombardeerde.
Groot-Brittannië en Frankrijk verklaarden Duitsland op 3 september de oorlog, maar ondernamen in het westen nauwelijks iets. Het Poolse leger vocht hard, maar was in materieel zwaar in het nadeel.
Op 17 september viel ook het Rode Leger Polen binnen, volgens het geheime protocol met Duitsland. Warschau capituleerde eind september; de laatste gevechten eindigden begin oktober. Polen werd verdeeld en hield op te bestaan als staat.
Gevolgen
Met de inval begon de Tweede Wereldoorlog in Europa. Polen verdween van de kaart en werd verdeeld tussen Duitsland en de Sovjet-Unie. In het Duitse deel werden later de meeste vernietigingskampen gebouwd, zoals Auschwitz-Birkenau, Treblinka en Sobibor.
Na 1945 kreeg Polen nieuwe grenzen: het verloor gebied in het oosten aan de Sovjet-Unie en kreeg Duitse gebieden in het westen. Miljoenen mensen moesten verhuizen.
Andere perspectieven
Voor Polen begon een bezetting van bijna zes jaar. Duitsland vermoordde Poolse leiders, priesters en intellectuelen en sloot Joden op in getto’s. In het Sovjet-deel werden honderdduizenden mensen gedeporteerd, en in 1940 vermoordde de Sovjet-geheime dienst ca. 22.000 Poolse officieren en anderen, onder meer bij Katyn. Duizenden Poolse soldaten ontsnapten en vochten later mee aan geallieerde zijde, ook bij de bevrijding van Breda in 1944.
Veelvoorkomende misverstanden
“Poolse cavaleristen vielen met lansen Duitse tanks aan.”
Dat verhaal ontstond na een gevecht bij Krojanty, waar Poolse ruiters Duitse infanterie aanvielen en daarna door pantserwagens werden beschoten. Duitse en later ook Sovjetpropaganda maakten er een verhaal van over dappere maar domme Polen. Poolse cavalerie vocht meestal te voet, met moderne antitankwapens.
Hoe weten we dit?
Er zijn Duitse en Poolse legerverslagen, foto’s die Duitse soldaten zelf maakten, en berichten van buitenlandse journalisten. Over de misdaden in het Sovjet-deel, zoals Katyn, waren de bronnen lang geheim; pas in 1990 erkende de Sovjet-Unie dat zij verantwoordelijk was.
Wat merk je er nu nog van?
Op 1 september wordt bij de Westerplatte in Gdańsk het begin van de oorlog herdacht. In Nederland zijn de Polen vooral bekend als bevrijders van Breda in 1944, onder generaal Maczek, die in Breda begraven ligt.