Aanloop en oorzaken
In 1898 had Duitsland de baai van Kiautschou in de Chinese provincie Shandong gepacht. In de havenstad Tsingtao, nu Qingdao, bouwde het een marinebasis. Het was de belangrijkste Duitse steunbasis in Oost-Azië. Het Duitse Oost-Aziatische eskader verliet de haven al in de zomer van 1914.
Japan had sinds 1902 een bondgenootschap met Groot-Brittannië. Het zag in de oorlog een kans om zijn invloed in China te vergroten. Op 23 augustus 1914 verklaarde Japan Duitsland de oorlog.
Wat er gebeurde
Japanse troepen landden in september in Shandong, buiten het Duitse gebied, en sloten Tsingtao in. Een kleinere Britse eenheid vocht mee. De Japanse marine zette ook watervliegtuigen in, een van de eerste keren dat dat gebeurde.
Na weken van beschietingen gaf de Duitse gouverneur op 7 november 1914 de basis over. Ongeveer 4700 Duitse militairen werden krijgsgevangen en naar kampen in Japan gebracht.
In oktober 1914 had de Japanse marine ook de Duitse eilanden in de Stille Oceaan bezet, zoals de Marianen, Carolinen en Marshalleilanden.
Gevolgen
Japan gebruikte de oorlog om zijn macht in China en de Stille Oceaan uit te breiden. Op de conferentie van Versailles kreeg het de Duitse rechten in Shandong en de Duitse eilanden in de Stille Oceaan. China weigerde daarom het verdrag te tekenen. Pas in 1922 gaf Japan Shandong terug aan China.
De eilanden in de Stille Oceaan bleven Japans. In de Tweede Wereldoorlog werden ze belangrijke Japanse bases, en er werd zwaar om gevochten.
Andere perspectieven
China was neutraal, maar er werd op zijn grondgebied gevochten zonder dat het iets te zeggen had. In 1915 legde Japan China de Eenentwintig Eisen op. Toen het Verdrag van Versailles in 1919 de Duitse rechten in Shandong aan Japan gaf, braken in China grote protesten uit: de Vierde Mei-beweging. Voor de Duitse gevangenen in Japan waren de omstandigheden relatief goed.
Veelvoorkomende misverstanden
“De Eerste Wereldoorlog werd alleen in Europa uitgevochten.”
Er werd ook gevochten in Afrika, het Midden-Oosten, Azië en op alle oceanen. Tsingtao was een van de eerste plaatsen buiten Europa waar een Duitse basis werd veroverd.
“Japan stond in beide wereldoorlogen aan de kant van Duitsland.”
In de Eerste Wereldoorlog vocht Japan juist tegen Duitsland, als bondgenoot van Groot-Brittannië. Pas in de jaren dertig kwamen Japan en Duitsland dichter bij elkaar.
Hoe weten we dit?
Over het beleg zijn Japanse, Duitse en Britse militaire verslagen bewaard. Over de Duitse krijgsgevangenen in Japan zijn veel brieven, foto’s, kampkranten en concertprogramma’s overgebleven, die nu in Japanse en Duitse archieven en musea liggen.
Wat merk je er nu nog van?
In Qingdao zijn nog veel Duitse gebouwen te zien, zoals kerken en villa’s. Ook het bekende bier Tsingtao herinnert aan de Duitse tijd: de brouwerij werd in 1903 door een Brits-Duits bedrijf opgericht.