Aanloop en oorzaken
Wilhelm II was sinds 1888 Duits keizer en koning van Pruisen. In de oorlog had de legerleiding steeds meer de macht overgenomen, maar voor de geallieerden bleef hij het gezicht van de vijand. In het najaar van 1918 eisten zij en grote delen van de Duitse bevolking zijn vertrek.
Begin november verbleef de keizer in het hoofdkwartier in het Belgische Spa. Toen de revolutie uitbrak en de legertop zei dat het leger hem niet meer zou volgen, besloot hij naar het neutrale Nederland uit te wijken.
Wat er gebeurde
Op 10 november 1918 kwam Wilhelm per auto bij de grens in Eijsden aan. De Nederlandse regering werd overvallen door zijn komst, maar gaf hem toestemming te blijven.
Hij werd ondergebracht bij graaf Godard Bentinck op kasteel Amerongen. Daar tekende hij op 28 november 1918 zijn formele troonsafstand. In 1920 kocht hij Huis Doorn, waar hij tot zijn dood in juni 1941 woonde.
Het Verdrag van Versailles eiste dat de keizer berecht zou worden. In januari 1920 vroegen de geallieerden zijn uitlevering. Nederland weigerde, met een beroep op zijn neutraliteit en het recht op asiel.
Gevolgen
Met het vertrek van de keizer kwam er een einde aan de Duitse monarchie. Voor Nederland leverde zijn verblijf een diplomatiek probleem op, omdat de geallieerden hem wilden berechten. Nederland hield vast aan zijn neutraliteit en weigerde hem uit te leveren.
Wilhelm bleef hopen op een terugkeer naar de troon. Hij volgde de opkomst van Hitler met belangstelling, maar de nazi’s hadden geen plaats voor hem. Hij stierf in 1941 in Doorn, toen Nederland al door Duitsland bezet was.
Andere perspectieven
In Groot-Brittannië en Frankrijk werd de weigering slecht ontvangen; in Britse verkiezingen in 1918 klonk zelfs de roep om hem op te hangen. Veel Nederlanders vonden de aanwezigheid van de keizer ongemakkelijk. Voor de vele soldaten en burgers die in de oorlog hun familie verloren, kwam de man die zij als hoofdverantwoordelijke zagen er gemakkelijk vanaf. Na de Duitse inval van 1940 werd hij in Doorn met rust gelaten door de bezetter.
Veelvoorkomende misverstanden
“Nederland had de keizer uitgenodigd.”
De regering werd volledig verrast door zijn komst. Het was koningin Wilhelmina en de regering niet eens duidelijk of hij als vluchteling of als militair moest worden behandeld. Na overleg mocht hij blijven, maar welkom was hij niet overal.
Hoe weten we dit?
Er zijn verslagen van Nederlandse ambtenaren, foto’s van de keizer in Eijsden en Amerongen, en de briefwisseling over het uitleveringsverzoek. In Doorn hield zijn hofhouding uitgebreide administratie bij, en zijn bezittingen zijn grotendeels bewaard.
Wat merk je er nu nog van?
Huis Doorn is nu een museum, met de inboedel van de keizer zoals hij die achterliet. In het park staat zijn mausoleum. Hij wilde pas in Duitsland begraven worden als daar de monarchie was hersteld, en ligt er daarom nog steeds.