Aanloop en oorzaken
Begin oktober 1918 vroeg de Duitse regering de Amerikaanse president Wilson om een wapenstilstand op basis van zijn Veertien Punten. Wilson eiste onder meer dat Duitsland democratischer werd. Ondertussen ging het vechten door.
Op 8 november kwam een Duitse delegatie onder leiding van de politicus Matthias Erzberger aan in het bos bij Compiègne. Daar wachtte maarschalk Foch in zijn treinwagon met de voorwaarden.
Wat er gebeurde
De voorwaarden waren zwaar. Duitsland moest alle bezette gebieden en de Elzas en Lotharingen ontruimen, de Rijnoever laten bezetten en grote hoeveelheden wapens, treinen en vrachtwagens inleveren. De vloot moest worden geïnterneerd en de blokkade bleef bestaan.
In de vroege ochtend van 11 november tekende de Duitse delegatie. Om elf uur ’s ochtends zou de wapenstilstand ingaan. Tot het laatste moment werd er gevochten en vielen er nog duizenden doden en gewonden.
In Parijs, Londen en New York werd uitbundig gefeest. De vrede zelf moest nog worden gesloten op een conferentie in Parijs in 1919.
Gevolgen
Aan het Westfront zweeg het geschut, maar de oorlog was formeel nog niet voorbij. De wapenstilstand moest een paar keer worden verlengd, tot de vredesverdragen van 1919 en 1920 klaar waren. De Britse blokkade van Duitsland bleef tot juli 1919 bestaan.
De dag zelf werd een herdenkingsdag. In Groot-Brittannië, Frankrijk, België en andere landen wordt op 11 november om elf uur nog altijd twee minuten stilte gehouden voor de oorlogsdoden.
Andere perspectieven
Voor de soldaten aan het front was het moment vaak vreemd stil, zonder veel gejuich. In Duitsland was de verbijstering groot, omdat de propaganda tot kort ervoor over overwinningen had gesproken. In Oost-Afrika gaf de Duitse generaal Von Lettow-Vorbeck zich pas op 25 november over. In Rusland, de Balkan en het Midden-Oosten ging het geweld nog jaren door. In de hele oorlog stierven naar schatting 9 tot 10 miljoen militairen en vele miljoenen burgers.
Veelvoorkomende misverstanden
“Op 11 november 1918 hield het vechten overal op.”
In Oost-Afrika gaf Lettow-Vorbeck zich pas op 25 november over. In Rusland woedde een burgeroorlog, en ook in Polen, de Baltische staten, Turkije en Ierland werd nog jaren gevochten.
Hoe weten we dit?
Er zijn het ondertekende document, foto’s van de treinwagon in Compiègne, legerverslagen van de laatste uren en ontelbare brieven waarin soldaten beschrijven hoe het moment voelde. Ook het geluid van het front werd die ochtend vastgelegd met een geluidsmeetinstrument dat het geschut registreerde.
Wat merk je er nu nog van?
In België en Frankrijk is 11 november een officiële feestdag. Op de open plek bij Compiègne staat een museum met een kopie van de treinwagon. In juni 1940 liet Hitler Frankrijk juist in die wagon de capitulatie tekenen, als wraak voor 1918. De echte wagon werd daarna naar Duitsland gebracht en ging in 1945 verloren.