Aanloop en oorzaken
Na de Belgische Opstand van 1830 was Limburg verdeeld. Maastricht bleef in Nederlandse handen, de rest van de provincie werd door België bestuurd. De grote mogendheden stelden in 1831 een verdeling voor, maar Willem I weigerde die jarenlang te aanvaarden.
In 1838 gaf Willem I toe, omdat zijn koppigheid veel geld kostte en de steun in eigen land afnam. Daarna werd in Londen een definitief verdrag opgesteld.
Wat er gebeurde
Op 19 april 1839 werd het Verdrag van Londen getekend. België werd erkend als onafhankelijke en neutrale staat. Limburg werd gesplitst. Het westelijke deel werd Belgisch. Het oostelijke deel, met Maastricht, Roermond en Venlo, werd Nederlands. De grens liep grotendeels langs de Maas, al hoorde ook een strook ten westen ervan, met onder meer Weert, bij Nederland.
Ook Luxemburg werd verdeeld. Het westelijke deel ging naar België. Als compensatie voor de Duitse Bond werd Nederlands Limburg als hertogdom lid van die Bond. Limburg was daardoor tegelijk een Nederlandse provincie en een Duits bondsland.
Voor veel Limburgers voelde de splitsing kunstmatig. Families, handel en parochies lagen nu aan twee kanten van een grens. Zo ontstonden de twee provincies Limburg die er nu nog zijn.
Gevolgen
Nederlands Limburg bleef tot 1866 tegelijk Nederlandse provincie en hertogdom van de Duitse Bond, behalve de vestingsteden Maastricht en Venlo. Limburgers stuurden zelfs afgevaardigden naar het Duitse parlement in Frankfurt. Pas in 1867 werd die band verbroken.
Belgisch Limburg en Nederlands Limburg groeiden daarna uit elkaar, met eigen hoofdsteden: Hasselt en Maastricht. Toch bleven familiebanden, dialecten en tradities zoals carnaval aan beide kanten van de grens bestaan.
Andere perspectieven
Voor Den Haag was Limburg een verre provincie die vooral strategisch belangrijk was. Veel Limburgers voelden zich in die tijd meer verbonden met België of met de Duitse buren dan met Holland. Er waren zelfs groepen die wilden dat Limburg bij België of bij Duitsland zou horen. Pas in de loop van de 19e en 20e eeuw groeide een Nederlands-Limburgs gevoel.
Veelvoorkomende misverstanden
“Limburg hoorde altijd bij Nederland.”
Het gebied was eeuwenlang verdeeld over verschillende heren, zoals Spanje, Oostenrijk, Pruisen en het prinsbisdom Luik. Pas in 1839 ontstond het huidige Nederlands Limburg, en pas in 1867 was het volledig Nederlands.
“De grens volgt precies de Maas.”
Op veel plaatsen ligt de grens langs de Maas, maar Maastricht en een strook met onder meer Weert liggen ten westen ervan en horen toch bij Nederland.
Hoe weten we dit?
Het Verdrag van Londen met de grensbeschrijving en de kaarten zijn bewaard. Archieven in Maastricht en Hasselt laten zien hoe de splitsing in de praktijk werd geregeld, bijvoorbeeld voor parochies en gemeenten. Ook grenspalen uit die tijd staan op sommige plaatsen nog in het landschap.
Wat merk je er nu nog van?
Er zijn twee provincies Limburg, een in Nederland en een in België. In het grensgebied werken mensen, winkelen en gaan naar school aan beide kanten. De Limburgse dialecten worden aan beide kanten van de grens gesproken.