Aanloop en oorzaken
Na de splitsing van 1839 was Nederlands Limburg een vreemde eend in de bijt. Het was een Nederlandse provincie, maar als hertogdom ook lid van de Duitse Bond. Limburg stuurde afgevaardigden naar de Bondsvergadering in Frankfurt.
In 1848 wilde een deel van de Limburgers zelfs uit Nederland treden en alleen bij Duitsland horen. Dat lukte niet. In 1866 viel de Duitse Bond uiteen na de oorlog tussen Pruisen en Oostenrijk.
Wat er gebeurde
In 1867 ontstond een crisis rond Luxemburg. De Franse keizer Napoleon III wilde het groothertogdom kopen van koning Willem III, maar Pruisen was fel tegen. Om oorlog te voorkomen kwamen de grote mogendheden in Londen bijeen.
Bij het Verdrag van Londen van 11 mei 1867 werd Luxemburg neutraal verklaard. In hetzelfde verdrag werd vastgelegd dat Limburg volledig bij Nederland hoorde. De band met Duitsland was daarmee voorbij.
Het woord hertogdom bleef nog lang in officiële stukken staan. Een herinnering aan die bijzondere geschiedenis is dat de commissaris van de Koning in Limburg nog altijd gouverneur wordt genoemd.
Gevolgen
Vanaf 1867 was Limburg een gewone Nederlandse provincie. De provincie werd stap voor stap sterker aan de rest van het land verbonden, onder meer door spoorlijnen, zoals de lijn van Maastricht naar het noorden, en later door de mijnen, die werkers uit heel Nederland aantrokken.
De Luxemburgse kwestie liet zien dat het Nederlandse koningshuis ook buitenlandse bezittingen had die tot conflicten konden leiden. Toen Willem III in 1890 overleed zonder zoon, ging Luxemburg naar een andere tak van de familie Nassau, omdat daar alleen mannen de troon mochten erven.
Andere perspectieven
In Den Haag zag men Limburg vaak als een verre, katholieke provincie die anders was dan Holland. Veel Limburgers voelden zich op hun beurt niet altijd begrepen door het noorden. Dat gevoel van “wij hier beneden” en “zij daar boven” is in Limburg nog steeds herkenbaar, al voelen Limburgers zich ook volop Nederlander.
Veelvoorkomende misverstanden
“Limburg was tot 1867 een Duitse provincie.”
Limburg was ook vóór 1867 een Nederlandse provincie. Het was daarnaast als hertogdom lid van de Duitse Bond, een los samenwerkingsverband van Duitse staten. Maastricht en Venlo vielen daar overigens buiten.
“De gouverneur van Limburg heeft meer macht dan andere commissarissen.”
De titel gouverneur is een herinnering aan de geschiedenis, maar de functie is gelijk aan die van de commissaris van de Koning in andere provincies.
Hoe weten we dit?
De tekst van het Verdrag van Londen van 1867 en de diplomatieke correspondentie over de Luxemburgse kwestie zijn bewaard. Ook de verslagen van het Nederlandse parlement laten zien hoe er toen over Limburg en Luxemburg werd gedacht. Kranten uit Maastricht en Den Haag tonen de verschillende standpunten.
Wat merk je er nu nog van?
De commissaris van de Koning in Limburg heet nog steeds gouverneur. Limburg heeft een eigen volkslied, een eigen vlag en een sterke eigen identiteit, met carnaval, schutterijen en het Limburgs, dat als streektaal erkend is.