Aanloop en oorzaken
De Europese Gemeenschap was vooral een economisch samenwerkingsverband. Eind jaren tachtig veranderde Europa snel: de Berlijnse Muur viel in 1989 en Duitsland werd in 1990 herenigd.
De lidstaten wilden nauwer samenwerken, ook op het gebied van buitenlands beleid, justitie en geld. Nederland was in de tweede helft van 1991 voorzitter van de Europese Gemeenschap.
Wat er gebeurde
In december 1991 bereikten de regeringsleiders in Maastricht een akkoord. Op 7 februari 1992 werd het verdrag ondertekend in het Gouvernement aan de Maas, het provinciehuis van Limburg.
Het verdrag richtte de Europese Unie op, voerde het Europees burgerschap in en legde de basis voor een gezamenlijke munt. In Denemarken werd het verdrag eerst bij een referendum afgewezen. Op 1 november 1993 trad het in werking.
In 2002 kregen burgers de euro in handen. Maastricht is sindsdien een begrip in de Europese politiek.
Gevolgen
Het verdrag legde de regels vast voor de euro, de zogenoemde Maastricht-criteria: landen mochten onder meer niet te veel geld lenen en geen te hoge inflatie hebben. In 1999 werd de euro ingevoerd, in 2002 kwamen de munten en biljetten.
Ook kwamen er Europese afspraken over buitenlands beleid en over justitie en politie. Burgers van een EU-land kregen het Europees burgerschap: ze mogen in elk EU-land wonen en werken, en mogen er stemmen bij gemeenteraadsverkiezingen en Europese verkiezingen.
Andere perspectieven
Voorstanders zagen het verdrag als een historische stap naar een verenigd Europa na de Koude Oorlog. Tegenstanders vonden dat landen te veel zeggenschap opgaven. In Denemarken stemde een meerderheid in 1992 eerst tegen, en in Frankrijk was een ja-stem bij het referendum maar net. Daarna kregen sommige landen uitzonderingen, zoals Denemarken voor de euro.
Veelvoorkomende misverstanden
“Met het Verdrag van Maastricht kwam meteen de euro.”
Het verdrag legde de basis en de regels, maar de euro kwam pas in 1999 voor overschrijvingen en in 2002 in de portemonnee.
“Het verdrag gaat over open grenzen.”
Open grenzen zonder paspoortcontrole zijn geregeld in de aparte Schengenakkoorden. Het Verdrag van Maastricht gaat over de oprichting van de Europese Unie, het Europees burgerschap en de munt.
Hoe weten we dit?
De tekst van het verdrag, de verslagen van de onderhandelingen en de uitslagen van de referenda zijn openbaar. Foto’s en filmbeelden van de ondertekening in het Gouvernement aan de Maas zijn bewaard. Ook de debatten in de Tweede Kamer laten zien hoe er in Nederland over werd gedacht.
Wat merk je er nu nog van?
De naam Maastricht is in heel Europa bekend door het verdrag. Elke euro in je portemonnee en elk Europees paspoort met “Europese Unie” erop gaan terug op dit verdrag.