Aanloop en oorzaken
In de zomer van 1944 stond de Duitse Legergroep Midden nog diep in Wit-Rusland. Na de nederlagen in het zuiden verwachtte de Duitse leiding de volgende Sovjetaanval daar. Het Rode Leger versterkte daarom zijn misleiding en bracht in het geheim enorme troepenmachten naar het centrale front.
Wit-Rusland had drie jaar bezetting achter de rug. Duitse troepen hadden duizenden dorpen platgebrand in hun strijd tegen partizanen. Bijna de hele Joodse bevolking was vermoord.
Wat er gebeurde
Op 22 juni 1944, precies drie jaar na de inval, begonnen partizanen en het Rode Leger de aanval. Sovjettroepen braken op meerdere plaatsen door en omsingelden grote Duitse eenheden bij Vitebsk en Bobroejsk. Hitler had bevolen bepaalde steden tot het laatst te verdedigen, wat de verliezen vergrootte.
Op 3 juli werd Minsk bevrijd. Ten oosten van de stad werd een groot deel van de Duitse troepen ingesloten. Op 17 juli liet Stalin tienduizenden Duitse krijgsgevangenen door Moskou marcheren.
Eind juli bereikte het Rode Leger Polen en bevrijdde bij Lublin het kamp Majdanek. In augustus stonden de troepen aan de Weichsel, tegenover Warschau.
Gevolgen
De Duitse Legergroep Midden was vrijwel vernietigd, met honderdduizenden doden, gewonden en gevangenen. Het was een van de grootste nederlagen in de Duitse militaire geschiedenis. Het Rode Leger stond in augustus 1944 aan de grens van Oost-Pruisen en bij Warschau.
Met de bevrijding van Majdanek in juli 1944 viel voor het eerst een groot vernietigingskamp bijna intact in geallieerde handen. Journalisten konden de gaskamers met eigen ogen zien.
Andere perspectieven
Voor Duitsland was het een grotere nederlaag dan Stalingrad, maar in het Westen kreeg Bagration minder aandacht dan D-Day, dat twee weken eerder plaatsvond. Voor de bevolking van Wit-Rusland kwam de bevrijding na enorme verliezen: in de hele oorlog verloor het land naar schatting een kwart van zijn inwoners. Na de bevrijding volgden ook Sovjetrepressie en mobilisatie van mannen voor het leger.
Veelvoorkomende misverstanden
“D-Day was het grootste offensief van 1944.”
Bagration was veel groter, met ruim twee miljoen Sovjetsoldaten. In West-Europa is het veel minder bekend, omdat de herinnering aan de oorlog daar vooral over het westfront gaat.
Hoe weten we dit?
Er zijn Sovjet- en Duitse legerarchieven, foto’s en filmbeelden van de bevrijding van Minsk en van Majdanek. Lange tijd was in het Westen vooral de Duitse kant van het verhaal bekend, uit memoires van Duitse generaals.
Wat merk je er nu nog van?
In Belarus herinnert het monument van Chatyn aan de honderden dorpen die door Duitse eenheden werden platgebrand, vaak met de bewoners erin. Op 3 juli, de dag van de bevrijding van Minsk, viert Belarus zijn onafhankelijkheidsdag.