Aanloop en oorzaken
Over het leven van Pieter Bruegel weten we weinig. Hij werd tussen 1525 en 1530 geboren, maar waar is niet bekend. Hij werkte in Antwerpen en behoorde tot de Noordelijke renaissance.
Wat er gebeurde
In 1563 verhuisde Bruegel naar Brussel en trouwde daar met Mayken Coecke, de dochter van zijn vroegere leermeester Pieter Coecke van Aelst. In datzelfde jaar schilderde hij de Toren van Babel, nu in Wenen. Later schilderde hij een tweede, kleinere versie (1568), die in Rotterdam hangt.
Beroemd zijn ook zijn schilderijen van boeren en dorpsfeesten, zoals de Boerenbruiloft uit 1568. Zijn werk zit vol kleine figuurtjes en kijkt met humor naar gewone mensen.
Bruegel overleed op 9 september 1569 in Brussel. Zijn zonen Pieter en Jan werden ook schilder.
Gevolgen
Bruegels zonen werden ook schilder. Pieter Brueghel de Jonge maakte vele kopieën van het werk van zijn vader. Daardoor werden die voorstellingen bekend bij een groter publiek. Jan Brueghel de Oude werd beroemd om zijn bloemen en landschappen. De familie bleef nog een eeuw lang schilders voortbrengen.
Bruegel maakte het landschap en het dagelijks leven tot een volwaardig onderwerp. Zijn winterlandschap Jagers in de sneeuw (1565) maakte deel uit van een reeks over de seizoenen. Na hem werden winterlandschappen met schaatsers en jagers een geliefd onderwerp, ook bij Hollandse schilders in de 17e eeuw.
Andere perspectieven
Lange tijd zag men Bruegel als een grappige boerenschilder, “Boerenbruegel”. Dat beeld komt vooral van Karel van Mander, die in 1604 vertelde dat Bruegel zich als boer verkleedde om op dorpsfeesten mee te doen. Maar Bruegel was een stedeling met geleerde vrienden, zoals de kaartenmaker Abraham Ortelius. Zijn kopers waren rijke kooplieden en zelfs kardinaal Granvelle.
Historici zijn het er niet over eens of Bruegel in zijn schilderijen kritiek gaf op de geloofsvervolging van zijn tijd. Werken als De kindermoord in Bethlehem, waarin soldaten een Vlaams dorp binnenvallen, worden soms zo uitgelegd. Van Mander vertelt dat Bruegel voor zijn dood prenten met scherpe kritiek liet verbranden, om zijn vrouw niet in de problemen te brengen.
Veelvoorkomende misverstanden
“Bruegel was zelf een boer.”
Bruegel woonde en werkte in Antwerpen en Brussel, en maakte een reis naar Italië. Hij keek naar het boerenleven, maar als buitenstaander, met humor en soms met een moraal.
“Brueghel, met een h, is de juiste spelling.”
Vanaf 1559 schreef Pieter Bruegel zijn naam zonder h. Zijn zonen schreven Brueghel. Daarom wordt de vader meestal Bruegel genoemd en worden zijn zonen met een h geschreven.
Hoe weten we dit?
Er zijn maar weinig documenten over Bruegel. De oudste vermelding is zijn inschrijving als meester in het schildersgilde van Antwerpen in 1551. Het levensverhaal van Karel van Mander uit 1604 is de belangrijkste bron, maar Van Mander hield van sappige verhalen. Verder zijn er ongeveer veertig schilderijen en een groot aantal prenten naar zijn tekeningen bewaard.
Wat merk je er nu nog van?
De grootste verzameling schilderijen van Bruegel hangt in het Kunsthistorisches Museum in Wenen, waaronder Jagers in de sneeuw, De Boerenbruiloft en de grote Toren van Babel. Zijn winterlandschappen staan vaak op kerstkaarten. Veel spreekwoorden op zijn schilderijen gebruiken we nog steeds.