Aanloop en oorzaken
Sinds 1940 vochten Britse en Italiaanse troepen in Noord-Afrika. Begin 1941 stuurde Hitler het Afrikakorps onder Erwin Rommel om de Italianen te steunen. Het front schoof daarna meerdere keren honderden kilometers heen en weer door de woestijn.
In de zomer van 1942 stond Rommel bij El Alamein, ongeveer honderd kilometer van Alexandrië. Daar lag de laatste verdedigingslijn voor het Suezkanaal. Bernard Montgomery nam het bevel over het Britse Achtste Leger over en bouwde een grote overmacht op.
Wat er gebeurde
Op 23 oktober 1942 begon de aanval met een zwaar artilleriebombardement. Genisten ruimden paden door de dichte mijnenvelden. Dagenlang werd er verbeten gevochten en beide kanten verloren veel tanks.
De As-legers kampten met tekorten aan brandstof en munitie, omdat geallieerde schepen en vliegtuigen hun aanvoer over de Middellandse Zee aanvielen. Op 4 november gaf Rommel tegen het bevel van Hitler in opdracht tot de terugtocht.
Kort daarna, op 8 november, landden Amerikaanse en Britse troepen in Marokko en Algerije. De As-legers kwamen klem te zitten en gaven zich in mei 1943 in Tunesië over.
Gevolgen
Het Suezkanaal en de olie van het Midden-Oosten bleven in geallieerde handen. Na de overgave in Tunesië in mei 1943 gingen ongeveer een kwart miljoen Duitse en Italiaanse soldaten in krijgsgevangenschap. Vanuit Noord-Afrika volgde in juli 1943 de landing op Sicilië, en kort daarna viel Mussolini.
Voor Groot-Brittannië was het de eerste grote overwinning op het land tegen Duitsland, en een flinke steun voor het moreel na jaren van nederlagen.
Andere perspectieven
Het Achtste Leger was een leger van het hele Britse Rijk. Australiërs, Nieuw-Zeelanders, Zuid-Afrikanen en Indiase soldaten vochten mee, net als Vrije Fransen en Grieken. Aan de andere kant vormden Italianen een groot deel van het leger, vaak met verouderd materieel. Voor Egyptenaren was het een oorlog van buitenlandse machten op hun grondgebied. Veel nationalisten wilden van de Britse invloed af. Nog decennia later eisten de achtergelaten mijnen slachtoffers onder de bevolking.
Veelvoorkomende misverstanden
“Rommel was een ridderlijke generaal die niets met het naziregime te maken had.”
Rommel was geen lid van de nazipartij en werd ook door zijn tegenstanders gerespecteerd. Maar hij was jarenlang een bewonderaar van Hitler en profiteerde van diens gunst. Het beeld van de ‘woestijnvos’ die alleen een eerlijke oorlog voerde, is na de oorlog sterk gegroeid, ook door Britse boeken en films.
Hoe weten we dit?
Er zijn Britse en Duitse legerverslagen, dagboeken en brieven van soldaten, en de berichten die Britse codebrekers ontcijferden. Daardoor wisten de Britten vaak welke Duitse aanvoerschepen ze moesten aanvallen. Dat bleef tot de jaren zeventig geheim.
Wat merk je er nu nog van?
Bij El Alamein liggen grote oorlogsbegraafplaatsen van het Britse Gemenebest, Duitsland en Italië. In de Egyptische woestijn liggen nog steeds miljoenen landmijnen uit de oorlog, die geregeld slachtoffers maken onder herders en reizigers.