Aanloop en oorzaken
Suriname was eeuwenlang een Nederlandse plantagekolonie, gebouwd op slavernij en daarna contractarbeid uit Azië. Met het Statuut voor het Koninkrijk van 1954 kregen Suriname en de Nederlandse Antillen zelfbestuur binnen het Koninkrijk.
Begin jaren zeventig wilde zowel de Surinaamse regering van Henck Arron als de Nederlandse regering van Joop den Uyl de onafhankelijkheid. In Suriname was niet iedereen het daarmee eens.
Wat er gebeurde
Op 25 november 1975 werd Suriname een onafhankelijke republiek. Nederland beloofde miljarden guldens aan ontwikkelingshulp.
Uit onzekerheid over de toekomst verhuisden in de jaren rond de onafhankelijkheid tienduizenden Surinamers naar Nederland. Ongeveer een derde van de bevolking woonde uiteindelijk in Nederland.
In 1980 pleegde Desi Bouterse een staatsgreep. In 1982 werden vijftien tegenstanders vermoord: de Decembermoorden. Aruba, Curaçao en Sint Maarten bleven landen binnen het Koninkrijk.
Gevolgen
Rond de onafhankelijkheid vertrok ruim een kwart van de inwoners naar Nederland. Surinamers kregen de keuze om de Nederlandse nationaliteit te houden of de Surinaamse te krijgen. Na de coup van 1980 en de Decembermoorden van 1982 vertrokken er opnieuw velen. Er wonen nu ongeveer 350.000 Surinamers in Nederland.
Na de Decembermoorden schortte Nederland de ontwikkelingshulp op. Pas in 2019 werd Bouterse voor de moorden veroordeeld tot twintig jaar gevangenisstraf; in december 2023 werd die straf definitief. Hij dook onder en overleed in december 2024.
Andere perspectieven
Voor veel Surinamers was de onafhankelijkheid een moment van trots en een einde aan de koloniale tijd. Anderen, vooral Hindoestanen, waren bang voor onrust en een regering die hen niet zou vertegenwoordigen, en vertrokken naar Nederland. In Nederland zelf werd de onafhankelijkheid door sommigen gezien als een manier om van een lastige kolonie af te komen.
Veelvoorkomende misverstanden
“Surinamers kwamen pas na 1975 naar Nederland.”
Al eerder kwamen Surinamers naar Nederland, vaak om te studeren of te werken. Wel kwam de grote groei rond 1975 en na 1980.
“Suriname bestaat uit één bevolkingsgroep.”
Suriname is zeer divers: er wonen onder meer Hindoestanen, Creolen, Javanen, Marrons, inheemse volken en Chinezen, mede als gevolg van slavernij en contractarbeid.
Hoe weten we dit?
Er zijn de verslagen van de onderhandelingen, de debatten in beide parlementen en de toespraken van 25 november 1975. Foto’s en filmbeelden tonen de feesten in Paramaribo. Verhalen van Surinamers die naar Nederland kwamen, zijn vastgelegd in interviews en boeken.
Wat merk je er nu nog van?
Op 25 november viert Suriname Srefidensi, de onafhankelijkheidsdag. In Nederland wordt op 1 juli met Keti Koti de afschaffing van de slavernij herdacht en gevierd. Surinaamse Nederlanders hebben de Nederlandse cultuur verrijkt, van taal en muziek tot eten.