Aanloop en oorzaken
Na de val van het communisme viel Joegoslavië uiteen. In Bosnië-Herzegovina brak in 1992 een oorlog uit tussen Bosniakken, Serviërs en Kroaten, waarbij etnische zuivering werd gepleegd.
In 1993 riepen de Verenigde Naties de stad Srebrenica uit tot veilig gebied voor tienduizenden Bosnische moslims. Vanaf 1994 moest een licht bewapend Nederlands VN-bataljon, Dutchbat, de enclave beschermen.
Wat er gebeurde
In juli 1995 viel het Bosnisch-Servische leger onder generaal Ratko Mladić de enclave aan. Luchtsteun bleef grotendeels uit. Op 11 juli nam het leger de stad in.
De Bosnisch-Servische troepen scheidden mannen en jongens van vrouwen en kinderen en vermoordden in de dagen daarna ongeveer 8000 van hen. Het Joegoslaviëtribunaal oordeelde later dat dit genocide was.
Het NIOD-rapport van 2002 leidde tot de val van het kabinet-Kok II. In 2019 oordeelde de Hoge Raad dat de Nederlandse staat gedeeltelijk aansprakelijk is voor de dood van ongeveer 350 mannen die uit de compound waren weggestuurd.
Gevolgen
Srebrenica werd een trauma voor Nederland. Het NIOD-rapport uit 2002 beschreef hoe Dutchbat met een onduidelijke opdracht en te weinig middelen naar een onmogelijke missie was gestuurd. Het kabinet-Kok II trad af. De gebeurtenissen leidden tot jarenlange discussie over vredesmissies.
Generaal Ratko Mladić en de Bosnisch-Servische leider Radovan Karadžić werden door het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag veroordeeld tot levenslang, onder meer voor genocide. Nabestaanden, verenigd in de Moeders van Srebrenica, spanden rechtszaken aan tegen de Nederlandse staat.
Andere perspectieven
Voor de nabestaanden is het verdriet nog steeds groot, en velen vinden dat Nederland meer had moeten doen. Veel Dutchbat-veteranen voelden zich na thuiskomst in de steek gelaten en droegen jarenlang de schuld van wat er gebeurde. Historici wijzen er ook op dat de VN en de grote landen verantwoordelijk waren voor het uitblijven van luchtsteun.
Veelvoorkomende misverstanden
“Nederlandse militairen hebben de moorden gepleegd.”
De moorden werden gepleegd door Bosnisch-Servische troepen. Dutchbat kon de stad niet beschermen. Wel oordeelde de Hoge Raad in 2019 dat de Nederlandse staat gedeeltelijk aansprakelijk is voor ongeveer 350 mannen die van de compound werden weggestuurd.
“Dutchbat had de aanval met eigen wapens kunnen stoppen.”
Het bataljon was licht bewapend, bestond uit een paar honderd militairen en was afhankelijk van luchtsteun, die lange tijd niet kwam. Tegenover hen stond een veel sterker leger met tanks.
Hoe weten we dit?
Het NIOD-rapport van 2002 is een van de uitgebreidste onderzoeken ooit naar een Nederlandse militaire missie. Het Joegoslaviëtribunaal verzamelde getuigenissen, documenten en bewijs uit massagraven. Slachtoffers worden nog steeds geïdentificeerd met DNA-onderzoek.
Wat merk je er nu nog van?
Elk jaar op 11 juli worden in Potočari, bij Srebrenica, nieuw geïdentificeerde slachtoffers begraven. Ook in Nederland wordt de genocide herdacht. Het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag heeft zijn werk afgerond; de uitspraken gelden als belangrijke stap in het internationaal strafrecht.