Aanloop en oorzaken
Dorestad was in het begin van de 9e eeuw een rijke handelsplaats met een tol en een munt. Er was veel zilver, en de stad lag aan open rivieren. Grote stadsmuren had ze niet.
Na de dood van Karel de Grote in 814 raakte het Frankische rijk verdeeld door ruzies tussen zijn zoon Lodewijk de Vrome en diens zonen. De kustverdediging verzwakte. Tegelijk kwamen Scandinavische krijgers met snelle schepen steeds vaker naar het zuiden.
Wat er gebeurde
In 834 overvielen Vikingen Dorestad voor het eerst. Ze plunderden de stad, doodden inwoners en namen anderen mee als slaaf. In de jaren daarna kwamen ze bijna elk jaar terug.
De Frankische heersers kozen vaak voor een andere aanpak. Ze gaven Deense leiders land in leen, zodat die de kust zouden verdedigen tegen andere Vikingen. Zo kreeg de Deen Rorik rond 850 Dorestad en Friesland in bestuur. Dat bracht geen blijvende rust.
Na het midden van de 9e eeuw verdween Dorestad uit de bronnen. Naast de plunderingen speelde mee dat de rivier zijn loop veranderde. De handel verplaatste zich naar plaatsen als Tiel, Deventer en Utrecht.
Gevolgen
De aanvallen lieten zien hoe kwetsbaar de kust en de rivieren waren. Mensen gingen hun nederzettingen beter beschermen. Langs de kust werden ronde burchten gebouwd, ringwalburgen, waar de bevolking bij een aanval naartoe kon vluchten, zoals in Middelburg en Souburg.
Lokale machthebbers die de verdediging regelden, werden steeds belangrijker, omdat de koning ver weg was. Zo kregen graven meer macht. Daaruit groeiden later graafschappen zoals Holland.
Andere perspectieven
Vikingen waren niet alleen plunderaars. Ze waren ook handelaren, en ze bleven soms lang in het gebied. Deense leiders als Rorik kregen van de Frankische koningen land in leen en bestuurden een deel van Frisia. Zij waren dus tegelijk vijand en bondgenoot.
De verhalen over de Vikingen zijn geschreven door monniken, die vaak het slachtoffer waren van hun aanvallen. Het is daarom begrijpelijk dat zij de Vikingen als wrede heidenen beschreven.
Veelvoorkomende misverstanden
“Vikingen droegen helmen met hoorns.”
Dat is een beeld uit de 19e eeuw, onder meer uit toneel- en operavoorstellingen. Er is geen Vikinghelm met hoorns gevonden. Hoorns zouden in een gevecht ook alleen maar hinderen.
“Vikingen waren één volk met één leger.”
Het waren groepen krijgers uit Denemarken, Noorwegen en Zweden, met eigen leiders. Ze trokken soms samen op, maar evengoed vochten ze tegen elkaar.
Hoe weten we dit?
Frankische jaarboeken, zoals de Annalen van Sint-Bertijn en van Xanten, vermelden de aanvallen jaar na jaar. Archeologen vonden ook schatten die in deze tijd zijn begraven. Bij Westerklief op Wieringen werd in 1996 een Vikingschat gevonden, met zilveren sieraden, munten en baren.
Wat merk je er nu nog van?
De zilverschatten van Wieringen zijn te zien in musea. In Middelburg en Souburg zijn de ronde vormen van de oude burchten nog in het stratenplan en het landschap te zien. In Wijk bij Duurstede vertelt Museum Dorestad ook over de Vikingaanvallen.