Aanloop en oorzaken
Na de verdeling van het Frankische rijk lag het kustgebied aan de rand van het rijk. De koningen gaven verdedigers land en rechten in ruil voor trouw. Zo ontstonden lokale machthebbers die steeds zelfstandiger werden.
Na de Vikingtijd was het westelijk kustgebied grotendeels in handen van plaatselijke edelen. Een van hen was Dirk, die macht had in het gebied rond de monding van de Rijn.
Wat er gebeurde
In 922 schonk de Westfrankische koning Karel de Eenvoudige aan graaf Dirk de kerk van Egmond met de bijbehorende goederen. Deze oorkonde geldt als het begin van het graafschap dat later Holland ging heten. Dirk wordt daarom Dirk I genoemd. Egmond lag in Kennemerland, het kerngebied van de latere graven.
Zijn nakomelingen breidden hun gebied stap voor stap uit. Dirk II maakte rond 950 van het klooster in Egmond een benedictijnenabdij, waar de graven werden begraven. De naam Holland werd pas rond 1100 gebruikt voor het hele graafschap.
Het graafschap groeide uit tot het rijkste en machtigste gewest van de Noordelijke Nederlanden. De lijn van Dirk I regeerde tot 1299.
Gevolgen
De abdij van Egmond werd het geestelijk centrum van de graven. Ze schonken er land en kostbaarheden, en lieten zich er begraven. Monniken schreven er de Annalen van Egmond, een kroniek die een van de belangrijkste bronnen is voor de vroege geschiedenis van Holland.
De graven breidden hun gebied in de eeuwen erna uit naar het zuiden en oosten, in de veengebieden en langs de rivieren. Daarbij botsten ze steeds weer met de bisschop van Utrecht en met de Friezen in het noorden. West-Friesland werd pas in 1289 door Floris V onderworpen.
Andere perspectieven
Een graaf was oorspronkelijk een vertegenwoordiger van de koning, die namens hem recht sprak en het gebied verdedigde. In ruil kreeg hij land en inkomsten. Op de lange duur werden zulke graven steeds zelfstandiger, en gaven ze hun gebied door aan hun zonen. Zo werd een ambt een erfelijk bezit.
De mensen die er woonden, zagen zichzelf nog niet als Hollanders. De graven noemden zich in de eerste eeuwen “graaf van de Friezen”. Pas in 1101 noemde graaf Floris II zich in een oorkonde graaf van Holland.
Veelvoorkomende misverstanden
“Holland en Nederland zijn hetzelfde.”
Holland was een van de gewesten van de Nederlanden, nu de provincies Noord- en Zuid-Holland. Omdat Holland in de Republiek het rijkst en machtigst was, wordt de naam in het buitenland vaak voor heel Nederland gebruikt.
“Over Dirk I weten we veel.”
Er zijn maar heel weinig bronnen over hem. Misschien zijn zelfs twee graven met de naam Dirk later samengevoegd tot één persoon. De oorkonde van 922 is een van de weinige vaste punten.
Hoe weten we dit?
De oorkonde van 922, waarin koning Karel de Eenvoudige de kerk van Egmond aan Dirk schonk, is de oudste schriftelijke bron over de graven. Een ander belangrijk stuk is het Evangeliarium van Egmond, een 9e-eeuws handschrift in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Daarin staat een afbeelding van graaf Dirk II en zijn vrouw Hildegard, die het boek aan de abdij schenken.
Wat merk je er nu nog van?
De abdij van Egmond werd in 1573 door de geuzen verwoest. In 1935 trokken er opnieuw monniken in, in een nieuw gebouw in Egmond-Binnen. In de abdij liggen de resten van de heilige Adelbert, naar wie ze genoemd is. De naam Holland komt waarschijnlijk van “holtland”, houtland, door de bossen die er ooit stonden.