Aanloop en oorzaken
Na de Eerste Wereldoorlog werd Tsjechoslowakije een nieuwe staat. In het grensgebied, het Sudetenland, woonden ca. drie miljoen Duitstaligen. Gesteund door Berlijn eiste de Sudeten-Duitse partij van Konrad Henlein steeds meer autonomie.
In maart 1938 had Hitler Oostenrijk al bij Duitsland gevoegd. Daarna richtte hij zich op het Sudetenland en dreigde met oorlog. Groot-Brittannië en Frankrijk wilden een nieuwe Europese oorlog koste wat kost voorkomen.
Wat er gebeurde
De Britse premier Neville Chamberlain vloog in september 1938 meerdere keren naar Duitsland om met Hitler te praten. Elke keer stelde Hitler nieuwe eisen. Europa leek af te stevenen op oorlog.
Op voorstel van Mussolini kwamen Hitler, Chamberlain, de Franse premier Édouard Daladier en Mussolini op 29 september in München bijeen. In de nacht naar 30 september tekenden ze het akkoord: Tsjechoslowakije moest het Sudetenland binnen tien dagen afstaan. Tsjechoslowakije was niet uitgenodigd.
Chamberlain werd in Londen als vredesbrenger onthaald. Maar in maart 1939 bezette Duitsland ook de rest van Bohemen en Moravië. Toen werd duidelijk dat toegeven Hitler niet tegenhield.
Gevolgen
Tsjechoslowakije verloor zijn grensgebied, zijn verdedigingswerken en een groot deel van zijn industrie. Een half jaar later bezette Duitsland de rest van het land. Daarna gaven Groot-Brittannië en Frankrijk Polen een garantie, wat in september 1939 tot oorlog leidde.
München werd het symbool van de mislukte politiek van toegeven, de appeasement. In latere crises, tot in onze tijd, waarschuwen politici vaak voor ‘een nieuw München’.
Andere perspectieven
Voor Tsjechen en Slowaken was München verraad door hun bondgenoten; ze spreken nog altijd van ‘over ons, zonder ons’. Het land verloor zijn verdedigingslinies en zware industrie. Sovjetleider Stalin, die ook niet was uitgenodigd, wantrouwde het Westen daarna nog meer. Veel Joden en tegenstanders van de nazi’s in het Sudetenland moesten vluchten.
Veelvoorkomende misverstanden
“Chamberlain was naïef en had Hitler meteen moeten tegenhouden.”
Achteraf lijkt dat duidelijk, maar in 1938 wilde bijna niemand in Groot-Brittannië en Frankrijk een nieuwe oorlog. Het leger was er nog niet klaar voor. Sommige historici zien München als een manier om tijd te winnen voor de herbewapening; anderen vinden dat Hitler daardoor juist sterker werd.
Hoe weten we dit?
Er zijn verslagen van de besprekingen, diplomatieke telegrammen, dagboeken van betrokkenen en film- en geluidsopnamen van Chamberlains terugkeer. Ook Tsjechoslowaakse archieven laten zien hoe het land zelf de gebeurtenissen beleefde.
Wat merk je er nu nog van?
In Tsjechië is de uitdrukking ‘over ons, zonder ons’ nog altijd bekend. Het Sudetenland bleef na 1945 bij Tsjechoslowakije, en de Duitstalige bevolking werd toen verdreven. Dat is tot vandaag een gevoelig onderwerp tussen Duitsland en Tsjechië.